Netflix: Don't look up (2021)

Gespot, op ramkoers met de aarde: Een komeet groter dan de dinodreuner Chicxulub die volgens de wetenschappers 66 miljoen jaar geleden driekwart van het aardse leven abrupt vernietigde. Twee astronomen proberen dit slechte nieuws te delen en krijgen te maken met ongeloof, struisvogelpolitiek, techno-optimisme, en hebzucht.

Dit lijkt een standaard onderwerp voor een spectaculaire maar ook voorspelbare rampenfilm. Maar dat is het niet.

 Don't look up is een film met een thema en met een boodschap. De dreigende botsing met een komeet is de metafoor voor de klimaatcrisis waarin we ons bevinden. De film houdt ons een keiharde spiegel voor hoe wij reageren op deze dreiging. En die manifesteert zich veel trager en onschuldiger, maar is niet minder apocalyptisch dan een aanstormende komeet. 

Hollywood sterren zijn ingevlogen voor de film: Meryl Streep speelt de opportunistische Amerikaanse presidente Orlean, Leonardo DiCaprio is de zenuwachtige en gemakkelijk te beïnvloeden dr. Randal Mindie, en Jennifer Lawence tekende voor de rol van PhD studente Kate Dibiasky.

De film begint als een smakelijke satire. De boodschap van de naderende komeet die het menselijk leven op aarder zal gaan uitroeien blijkt niet aan de man te brengen. Washington en de Amerikaanse presidente hebben urgentere zaken aan het hoofd: de midterms zijn er eerder - de kiezer gaat voor. Talkshows zijn even geïnteresseerd maar er zijn nou eenmaal smeuïger verhalen om aan de kijkers te presenteren. Als de harde waarheid binnen begint te komen verschijnt big tech op het toneel: Deze komeet kan goed gebruikt worden want ze bevat zeldzame metalen die nodig zijn voor onze electronische gadgets.

De eerste helft van de film heb ik genoten van de satire. Alsof ik kijk naar een 21e-eeuwse verfilming van Erasmus' Lof der zotheid. Bijtend, fel, maar ook onschuldig omdat het niet over mijn dagelijks leven gaat. Dat wordt anders in de tweede helft. Hoe gaat het aflopen ? Wat gaat er gebeuren met de good guys en wat gaat er gebeuren met de bad guys ? Hoe ga ik deze film lezen, wat gaat de boodschap worden ? Het verhaal is gemakkelijk door te vertalen naar onze klimaatcrisis. Er worden vragen opgeworpen over politieke mechanismen, over macht, geld, en technologie. Maar het gaat ook over ons eigen persoonlijke gedrag, onze eigen keuzes, de praktische en de morele. Over het laatste kwartier van de film kunnen we lang praten, verwacht ik. Want daar worden de nieren geproefd en het hart doorgrond.  Het gesprek blijft daardoor niet beperkt tot de noodzaak van slagvaardige regeringen en daadkrachtige leiders maar zal ook gaan over onze diepere laag: waar is mijn ziel op gericht ? En wat betekent dat voor wat ik "er aan doe" ?

De alternatieve kerstfilm: Just Mercy (2019)

 Op Kerstavond hebben we deze film gekeken. Hoe vind je zo'n film ? Zoals altijd: wat rondneuzen in lijstjes en even kijken naar de scores van IMDB en Rotten Tomatoes. Het leek ons wel wat, en het heeft onze verwachtingen ruimschoots overtroffen.

Ik wil de film van harte aanbevelen voor een avondje film rond Kerst. Niet als een Christmas romcom maar als een schurende film die je onder de huid kruipt. Het waargebeurde verhaal gaat over grof onrecht van blank tegen zwart. Hier zien we racisme in zijn duisterste gedaante: wreed, nietsontziend, dodelijk. En anders dan bij de zoveelse boodschap in de krant komt het deze keer wel binnen, bitter en vernederend tot in het merg. Maar de film is ook hoopvol en bezielend. Het maakt wel degelijk verschil of je het kwade laat voortwoekeren of het gaat bevechten. Daarom past deze film goed bij Kerst: dan horen we ook dat er Iemand gekomen is die het verschil zal gaan maken en van geen wijken weet.

                             Bryan Stevenson (Michael B.Jordan) in gesprek met de familie en vrienden van Johnny D

Bryan Stevenson is een jonge, net afgestudeerde advocaat. Hij kiest niet voor een fraaie carrière maar vertrekt naar Montgomery, Alabamana, waar racisme springlevend is. Hij richt de Equal Justice Initiative op en begint gratis rechtsbijstand te verlenen aan ter dood veroordeelden. In de gevangenis ontmoet hij Walter (Johnny D) MacMillian die schuldig bevonden is aan de moord op de 18-jarige Ronda Morrison. Ze is op klaarlichte dag vermoord. Walter MacMillian ontkent alle betrokkenheid. Hij is inmiddels een lamgeslagen man: alle hulp is tot dan toe tevergeefs geweest. 

Bryan Stevenson bestudeert het dossier en ontdekt onregelmatigheden in de bewijsvoering. Hij weet Walter ervan te overtuigen dat er voldoende aanleiding is om in beroep te gaan. Dit wordt het begin van een lang en intens juridisch gevecht. De witte officiële instanties schuwen geen enkel middel om de lastige zwarte advocaat weg te werken en MacMillian te laten executeren.

Ik heb op het puntje van mijn stoel zitten kijken naar Bryan Stevenson. Hij houdt vol en gaat alle tegenstand, machtsmisbruik en grievende vernedering, ook van hemzelf,  met volharding te lijf. Hij is een man met een diepe overtuiging en dat houdt hem gaande. Stap voor stap weet hij het vertrouwen van de zwarte gemeenschap in Montgomery te winnen. Ze voorzien hem van waardevolle informatie. Daardoor kan hij steeds meer bewijsmateriaal verzamelen waarmee de onrechtmatigheid van het vonnis aangetoond wordt. Zelfs dan wordt het gratieverzoek door de lokale rechtbank afgewezen. Pas wanneer hij de zaak bij het Hooggerechtshof van Alabama aanhangig maakt is er een keer ten goede.

Shtisel (tv-serie, Netflix)

 Dit is iets bijzonders ! Ik verwachtte een wat moeizame serie over het leven van ultra-orthodoxe Joden. Al na enkele afleveringen was ik verkocht. Mocht je het een soap willen noemen dan heb je enig recht van spreken: het gaat over het alledaagse leven, de liefde, en de tegenslagen. Toch sla je de plank mis en dat komt door de tegendraadse omgeving: Wat zijn dit voor mensen, die nauwgezet allerlei  religieuze regels in acht nemen, vreemde kleding dragen, en overal God bij halen ? De gemiddelde Nederlands kijker zal geen snars begrijpen van deze cultuur. 

 Maar dan: deze mensen leven net zo intens als wij, verlangen naar de ware liefde, worden onder gewalst door de tegenslagen van het leven, maken ruzie, en verzoenen zich weer. En het wordt zo intens en natuurlijk gespeeld. Ik ken weinig series die zo'n bezieling en emotionele kracht hebben als Shtisel.

Alles draait om de Rabbi Shulem Shtisel en zijn familie: kinderen en kleinkinderen. Ze wonen in Geula in het centrum van Jeruzalem, samen met vele andere zgn. harediem Joden. Ze streven naar een strikte naleving van de geboden in de Torah. De mannen dragen zwarte kleding en hebben de bekende pijpenkrullen, de vrouwen dragen een pruik zodra ze gehuwd zijn. De studie van de Torah speelt een allesoverheersende rol en de toepassing daarvan kleurt het alledaagse leven in alle details.

Het is verrassend om te zien hoe in dat overgereguleerde bestaan zonder veel vrijheid deze Joden hun leven leven. Rabbi Shulem regeert met harde en rechtvaardige hand de yeshiva waar de jonge jongens hun eerste Torah onderwijs krijgen. Hij is weduwnaar geworden en is op zoek naar een nieuwe vrouw. Zijn jongste zoon Akiva ("Kive") geeft er ook les maar is liever bezig met tekenen en schilderen. Zijn vader verafschuwt dat en stelt alles in het werk om Akiva daarvan te weerhouden. Rabbi Shulem heeft nog andere volwassen kinderen, met gezinnen. Daar is ook van alles aan de hand: een weggelopen man en dus een huwelijk dat op springen staat, een andere zoon die eigenlijk zanger had willen worden. En dan is er de oude moeder van Rabbi Shulem. Ze zit in een verzorgingshuis en ze is een goudeerlijke mengeling van (groot)moederlijke liefde en menselijke zwakheid: ze raakt verslaafd aan tv-kijken en dat is not done.

De serie neemt ons mee in dat zo boeiende aparte leven van de Shtisels. En dat gebeurt heel knap: de dialogen zijn enerzijds sterk ingekleurd door religieuze taal: dankzeggingen, zegeningen, liederen. Maar ook zijn ze scherp, rijk aan emoties, boordevol zeggingskracht. Het verhaal wordt steeds compact verteld, er worden weinig verklarende beelden gebruikt. Vaak moet je de afloop van een voorval destilleren uit een korte scene en vallen stukjes van de puzzel in een volgende aflevering weer op hun plaats. 

De recensies zijn unaniem lovend en zeer positief. Hoe kan een serie met zo'n religieuze context zo hoog scoren ? Is dat "ondanks" of "mede dankzij" de respectvolle weergave van de Joodse ultra-orthodoxie ? Ik vind het overtuigend dat hun religieuze cultuur niet alleen maar buitenkant is. Het geloof van de Shtisels is de bezieling van hun doen en laten. Het is er, in hun grote momenten maar ook wanneer ze jammerlijk falen. Dat maakt ze echt: geloven komt opeens dichtbij je als kijker, als het gaat over vergeving, verzoening, verlies, vreugde en hoe de Shtisels daarin de hand van God ervaren.

Mosul (Netflix 2020)

 Dit is een Odyssee door een vernietigde stad. Elk moment loop je er gevaar om door een scherpschutter beschoten te worden, of om opgeblazen te worden door een boobytrap. Deze film neemt je anderhalf uur lang mee in een bloeddorstige strijd zonder mededogen. Je krijgt geen enkele kans om even de andere kant op te kijken. Er wordt van heel dichtbij gefilmd en de spanning is om te snijden. Er wordt weinig gesproken, weinig uitgelegd, maar daardoor des te meer verteld. De beelden zijn krachtig en onthutsend, het einde onverwacht, en misschien een weg terug naar menselijkheid. 

De film begint met een politieteam in Mosul dat op het punt staat te worden vernietigd door ISIS-troepen. De laatste twee agenten worden gered door het Ninevé SWAT team. De 21-jarige Kawa wordt door de leider van het SWAT team, majoor Jasem, gevraagd om mee te vechten. Niet elk teamlid heeft er vertrouwen in dat de nieuweling het redden zal.... Het SWAT team heeft een speciale missie maar Kawa krijgt niet te horen wat die is. Hij stelt vragen maar krijgt weinig antwoorden. Het knappe van de film is dat de tocht door het vernietigde Mosul met veel vaart wordt weergegeven terwijl er tegelijkertijd een voortdurende karakterontwikkeling is bij Kawa: Razendsnel groeit hij in zijn rol als SWAT teamlid, en het komt overtuigend over.

Stapje voor stapje horen we de levensverhalen van de soldaten. Die zijn gruwelijk en onthutsend: ISIS heeft op niets ontziende wijze hun families uitgeroeid als vergeldingsmaatregel voor de succesvolle acties van het SWAT team. De soldaten kennen geen genade en laten hun neergeschoten tegenstanders badend in hun bloed achter of snijden hen de keel door. Majoor Jasem is een briljante leider en loodst zijn team door de puinhopen van Mosul op weg naar hun doel. Hij heeft ook een zachte kant: hij ontfermt zich over Kawa en hij probeert twee kinderen die ze onderweg in niemandsland tegenkomen mee te nemen naar de veilige zone.

De film laat niet alleen de meedogenloze stadsguerilla zien, maar ook de cultuur en de gefragmenteerde samenleving waarin deze mannen leven. Op de vaste tijden worden de gebedsmatjes uitgerold en wordt er gebeden. Daarna worden de wapens weer op de schouders gehesen en sluipen ze verder. Vrienden worden soms bijna vijanden: het SWAT team komt een groep tegen die ook tegen ISIS vecht. Bij het uitruilen van munitie en van sigaretten ontstaat een bijna fatale woordentwist over etnische verschillen.

Het einde van de film is verrassend, en louterend. Misschien kunnen deze innerlijk beschadigde mannen toch weer hoop gaan koesteren. Een puntgave film die ik niet gauw zal vergeten.

Netflix: Roma (2018)

Wat is dit een fascinerende kijk-film ! In zwart-wit opgenomen, met langzame en aandachtige shots en rustige camerabewegingen. Alle tijd om te kijken, heel anders dan de haast en hurry in zoveel actiefilms, waar de beelden over elkaar heen tuimelen.

Het begint al bij de begintitels van de film: minutenlang zie je , naast de voorbijschuivende namen, alleen maar tegels waar zeepwater overheen spoelt, alsof er buiten beeld een vloer geboend wordt met veel water. Als de film begint beweegt het beeld heel rustig naar omhoog en zien we een lange gang met de betegelde vloer en hoge witte wanden. We lopen door de gang, een smalle steeg tussen twee hoge stadswoningen en komen dan de jonge vrouw tegen die aan het boenen was.

Dat is Cleo, één van de bedienden in het huishouden van Antonio en Sofia en hun vier jonge kinderen. Een gezin in goede doen, Antonio heeft een goed betaalde baan als arts in het ziekenhuis. Cleo en Adela, de tweede hulp in de huishouding, verzorgen de kinderen, doen de was, houden het huis op orde, koken het eten, ze zijn van 's ochtends vroeg tot 's avonds laat bezig.



Alles lijkt op  orde in dit knusse familiehuis, maar schijn bedriegt. Een huwelijk is niet altijd wat het aan de buitenkant lijkt, en een jonge verliefde vrouw komt soms in een vervelende positie terecht. De mannen komen er niet goed van af in dit verhaal, de vrouwen zijn sterk en slaan zich met elkaar door alle tegenslagen heen.

De Mexicaanse filmdirecteur Alfonso Cuarón heeft een overtuigende film gemaakt, die dan ook meerdere malen bekroond is.
Ik heb genoten van de visuele schoonheid van deze film, maar het verhaal  mag er ook zijn. Gaandeweg ga je houden van de beide vrouwen, Cleo en Sofia. Ze zoeken hun weg in hun ongelukkige situaties, helpen elkaar er doorheen. Het bijzondere is dat er veel gebeurt in het verhaal, en dat dit toch gepaard gaat met visuele rust. Dat vind ik knap.
Cuarón besteedt weinig aandacht aan de woelige tijden waarin het verhaal zich afspeelt. Hij laat zich ook niet uit over politieke visies, of over wat de mensen in die tijd hadden kunnen of moeten doen. De film is allereerst het persoonlijke verhaal van Cuarón over zijn jeugd, met liefde en aandacht voor de kleine details. Typisch zo'n film waar ik nog een poosje over blijf nadenken, omdat er belangrijke dingen zijn gebeurd of gezegd.

24 uren cultuur

Op donderdagavond beginnen E. en ik aan onze 24 uren cultuur. Het is allereerst tijd voor de Dijkgraaf kerstmovie: voor de 18e keer gaan we met een heel gezelschap naar de bioscoop.
Wat ooit begon als een broeder-avond naar de film (Lord of the Rings deel 1 in 2001) is een gezellige avond voor neven en nichten, partners, en vrienden en vriendinnen geworden. Deze keer zijn we met zijn negenen en gaan we Bohemian Rhapsody bekijken.

Freddy Mercury on stage 

De filmkritieken zijn behoorlijk eensluidend: de professionele reviewers komen vaak op 3 van de 5 sterren, en het grote publiek vindt de film geweldig en scoort dus hoger. 
Ik heb er van genoten, vooral van de muziek. Bohemian Rhapsody is voor mij nog steeds een grootse herinnering uit mijn tienerjaren: uit het niets schoot er een waanzinnig lang nummer in enkele weken naar de eerste plaats van de hitparade. De muziek was stunning: rock, opera, koortjes en solozang, alles in één nummer. Wat gebeurde hier ?!
In de film komt er een andere Freddy Mercury naar voren dan de extravagante en libertijnse vrijbuiter waarvan ik ooit hoorde.  Was die man echt zo verlegen ? Op het eind wordt de film wat zoetsappig als Freddy Mercury overeind krabbelt uit de goot, terugkeert bij Queen, en zijn ouders bezoekt met Jim Hutton, zijn friend-for-life vanaf dat moment.  Maar niet getreurd: de film eindigt met een fantastische replay van het Queen optreden in Live Aid (1985). Rami Malek haalt hier alles uit de kast als hij de wereldberoemde podium performance van Freddy Mercury in het Live Aid concert  neerzet.
Na de film drinken we nog wat in Het Refter en daarna is het tijd voor een paar uur slaap.

Willem Bever wacht ons op in de hal van  de Fabeltjesland expositie

Vrijdagochtend vertrekken we om zeven uur richting Rotterdam. Onze volgende portie cultuur is de expositie Fabeltjesland. Na een goeie bak koffie op Rotterdam Centraal zoeken we de Wilhelminakade op. De gebroeders Bever wachten ons al op in de hal, en ook op andere plekken zijn de Fabeltjesland vriendjes manshoog aanwezig. Ik sta te kijken van het internationale succes van Fabeltjesland. In tientallen landen is het uitgezonden, en op de expositie kun je in allerlei talen het bekende Hallo meneer de Uil horen, heel grappig.
Er zijn oude interviews met de acteurs en de stemmenmakers, en er wordt veel verteld over de achtergrond van de Fabeltjesland typetjes. De tekstschrijver Leen Valkenier, die uiteindelijk 1640 afleveringen schreef, putte rijkelijk uit zijn jongemannen jaren die hij doorbracht in de Rotterdamse  Vreewijk. De insiders van toen herkenden de vrienden en vriendinnen uit hun jeugdjaren...
Gauw naar toe gaan mensen, het kan nog tot en met 13 januari.

De Markthallen

Het loopt naar de middag, tijd om de inwendige mens te versterken. E. heeft de Markthallen nog nooit gezien, dat is dus een mooie tussenstop. We dwalen wat rond en kijken onze ogen uit naar al die food kraampjes. Ik vind het een aardige plek om een snelle lunch te pakken, het worden hartige Turkse broodjes.

Het beroemde Marcussenorgel in de Laurenskerk in Rotterdam

We besluiten geen haast te maken en lopen nog even de Laurenskerk binnen. Wat een heerlijke rustige plek, na de drukte van de Markthallen. Ik ben nog nooit eerder in deze kerk geweest en sta te kijken van het immense hoofdorgel, gebouw door de Deense firma Marcussen. De pedaaltorens aan de linker- en rechterzijde zijn immens en herbergen de pijpen van de Prestant 32'.  Jammer dat er niet op gespeeld wordt.

Het wordt nu toch echt tijd voor ons laatste doel, door E. gekozen: de expositie Gaudí en de Amsterdamse School.  Deze is te vinden in het woningencomplex dat een eeuw geleden door de beroemde architect Michel de Klerk ontworpen werd. Vanwege zijn vorm staat het in de volksmond ook wel bekend als Het Schip. Ook nu nog bevatten de door hem gebouwde woningblokken sociale huurwoningen.

Het Schip: sociale woningbouw in Amsterdam

We nemen de Intercity Direct en zijn binnen het uur op Amsterdam Centraal. Na enig zoeken ontdekken we het busstation - beter op de borden letten hè, het staat allemaal aangegeven.
Het Schip bevindt zich in de Spaarndammer buurt. De expositie is klein maar wel interessant vanwege de parallellen tussen de bouwstijlen van Gaudí en Michel de Klerk. Voor zover ik het beoordelen kan: Michel de Klerk lijkt mij een soort Gaudí light qua fantasie van bouwstijl. En hoewel Gaudí maar kort: beide architecten hebben zich beziggehouden met sociale woningbouwprojecten met het doel enig wooncomfort te geven aan de in armoede levende arbeiders in Barcelona of Amsterdam.
We eindigen het bezoek met een rondleiding rond het woningblok Het Schip. De woning onder het torentje mogen we tot slot bezichtigen. Het is ingericht in de stijl van de jaren dertig en oogt naar onze maatstaven klein en benauwd.

We wandelen terug naar Amsterdam Centraal en pauzeren onderweg in een pizzeria om er een hapje te eten. Ik neem een Affligem Blond biertje bij mijn pizza, met een karakteristieke, licht fruitige smaak. Om zeven uur vertrekken we weer uit Amsterdam.

Netflix: Mr.Sunshine (2018)

Ga er maar rustig voor zitten, dit heeft toch wel iets van slow cinema. Ik ben inmiddels bij aflevering 11 aangeland en geniet met volle teugen van dit historische drama dat geschreven is en gespeeld wordt door Koreanen, en in Korea is opgenomen. Aan alle kanten is dit een Aziatische film, wellicht typisch Koreaans, zo anders dan de Amerikaanse series.
Ik ben wel een beetje klaar met die series die veel expliciet geweld combineren met een leeg en kil wereldbeeld.
House of Cards is een meeslepende vertelling, maar vrolijk word je er niet van. De series uit de Marvel Universe heb ik ten dele bekeken: Jessica Jones, met een goed eerste seizoen en een veel zwakker tweede, Luke Cage, en Daredevil. Game of Thrones of The Walking Dead bekijk ik niet eens.
Als we af gaan zakken naar bruut expliciet geweld en er een totale afwezigheid is van zingeving, een ideaal, of hoop voor de toekomst.....  dan is het voor mij gedaan, not my pleasure.

Het begin van Mr.Sunshine: een Koreaanse slavenjongen Choi Yoo-jin vlucht wanneer zijn ouders worden gedood door hun eigenaar. Hij komt in Amerika, maakt carrière in het Amerikaanse leger, en krijgt begin 1900 de opdracht om naar Joseon te gaan, het huidige Korea.
Dat is dan in de nadagen van de dynastie van de Joseon keizers. Rusland, Japan, en de Verenigde Staten azen op het schiereiland en er is een subtiel spel om de macht aan de gang binnen het Koreaanse regeringsapparaat.
Choi Yoo-jin, die zijn naam inmiddels heeft verwesterd tot Eugene Choi, ontdekt een samenzwering om Korea aan Japan uit te leveren.
Hij ontmoet ook de beeldschone aristocratische Go Ae-shin, die een tweede leven leidt als scherpschutter bij een gewapende groep die vecht voor de zelfstandigheid van Joseon. De twee worden verliefd, maar de standsverschillen maken een relatie onmogelijk. Bovendien is Go Ae-shin uitgehuwelijkt aan de steenrijke Kim Hee-sung, en tot slot is er nog de Japanse bendeleider Goo Dong-Mae. Ook die beide mannen zijn verliefd op Go Ae-shin.....

De aantrekkingskracht van deze tv-serie zit bij mij in twee dingen.

Allereerst is dat de Aziatische cultuur. Het gaat allemaal net even anders, en dat vind ik heel boeiend. De omgangsvormen zijn formeel, de mensen gedragen zich beheerst. Standsverschil doet er toe en vrouwen hebben weinig te vertellen. Je zou kunnen zeggen: dat hebben we in Nederland toch ook allemaal gekend, so what's new ?
Misschien is dat zo. De emoties en karaktereigenschappen zijn dezelfde: mensen worden woedend of wanhopig, zijn blij, nieuwsgierig, of voorzichtig. En dat  alles uit zich dan in culturele omgangsvormen die me in het geheel niet vertrouwd zijn.
Het is het dilemma waar ik in Afrika al tegenaan liep: wanneer doe je het goed, en wanneer doe je het fout ? De Nederlandse humor was duidelijk een brug te ver voor de gemiddelde Kenyaan, en onze doortastendheid en onze directheid waren in hun beleving ongeduld en gebrek aan respect.

Het tweede waar ik van genoten heb is de visuele schoonheid. Er is veel zorg besteed aan de Koreaanse kostuums en aan prachtige lokaties. Die visuele schoonheid wordt haast elke aflevering meerdere keren geconcentreerd in close-ups waarbij de beelden vertraagd worden weergegeven. Alsof je naar een mime-voorstelling kijkt, heel bijzonder en heel anders dan de actie-gerichte manier van kijken die wij hebben. In plaats van "verder, hoe loopt het af" is er hier alle aandacht en alle rust voor het moment: "wat gebeurt er nu". 

De serie is heel populair in Korea en scoort hoog, maar er is ook kritiek. Koreaanse recensenten vinden dat er historische onjuistheden in de film staan, en dat met name de rol van Japan veel te positief wordt weergegeven. Klaarblijkelijk is dit een gevoelig onderwerp in Korea want de scriptschrijvers hebben halverwege de serie wijzigingen in het script van Go Dong-Mae, de Japanse samurai. aangebracht.
Ze wijzen er zelf op dat de film allereerst gaat over de hoofdrolspelers en hun emoties en onderlinge relaties, met de historische gebeurtenissen als achtergrond.

Netflix-serie: Bloodline (2015)

We're not bad people, but we did a bad thing.... 

Daarmee begint een briljant donker verhaal over de familie Rayburn. Ze proberen het zwarte schaap van de familie, broer Danny, weer op te nemen in het familiebedrijf. En dat blijkt niet zo maar te gaan, want er is een verleden dat alle familieleden belast.

De setting van het verhaal is prachtig: de stranden van Florida, een idyllisch hotel gerund door de familie Rayburn, het oogt paradijselijk. De Rayburns zijn close met elkaar. Pa Robert heeft samen met zijn vrouw Sally het hotel van de grond af opgebouwd. Hij is veeleisend en dominant.
Hun kinderen John, Meg, en Kevin werken in de family business of in de buurt. En dan zijn er nog het op jonge leeftijd verongelukte zusje Sarah en Danny, het zwarte schaap van de familie....

Something is gonna go terribly wrong....

Het verhaal begint met een familiereünie. Plotseling verschijnt Danny ten tonele. Iets donkers begint te dreigen en John voelt onafwendbaar onheil naderen:
Sometimes you know something's coming. You feel it in the air, in your gut. You don't sleep at night. The voice in your head's telling you that something is gonna go terribly wrong. And there is nothing you can do to stop it. That's how I felt when my brother came home....

Danny wil meewerken in het hotel. De anderen weten niet of ze dit een goed plan vinden. Robert laat de keus over aan John, Meg, en Kevin. Die besluiten dat Danny mag blijven, maar John vertelt aan Danny dat Robert wil dat hij weggaat. John's eerste leugen met goede bedoelingen.
Danny blijft, gaat aan het werk in het familiehotel, maar begint ook samen met zijn criminele vriend Eric aan een foute klus die veel geld oplevert.
De spanningen nemen toe, en door regelmatige flashbacks naar de kinderjaren van de Rayburns ontdek je hoe dit gezin is getekend door een verzwegen familiegeheim.

Het loopt helemaal vast bij de Rayburns. Je ziet het gebeuren en je vraagt je als kijker af wat je zelf zou doen met al deze morele dilemma's en sterke passies en belaste herinneringen.
Danny is een geniale manipuleerder, hij is wat mij betreft de fakkeldrager van dit verhaal. Zonder hem blijft er weinig speciaals over en zou het een alledaags serietje geworden zijn. Maar nu.... als hij acteert wordt het verhaal spannend, creepy.
John probeert de familie-eer te redden, maar is op cruciale momenten een grote leugenaar die kiest voor zichzelf.
Deze familie kruipt in je eigen wereld. Ze zijn zo alledaags dat je je gemakkelijk in hun leven verplaatst, en tegelijkertijd is het hun unieke verhaal dat je uitdaagt om je eigen antwoorden te geven. Hoe maakbaar is het leven, hoe verantwoordelijk ben ik ? Maar ook: mag ik me verschuilen achter mijn eigen tekorten, het niet-anders-kunnen-doen ?

Een jaar of wat geleden publiceerden de filmrecensenten van Christianity Today jaarlijks een top-10 van Most Redeeming Movies.
Bloodline zou wat mij betreft in zo'n top-10 passen, maar niet omdat het een most redeeming movie is. Op sterke wijze wordt geen verlossing getoond, maar toenemende duisternis. Er is enkel ellende, en die neemt alleen maar toe. John voelt dat het misgaat, onafwendbaar, maar het is voor hem een noodlot. En als hij op verschrikkelijke wijze faalt en schuldig wordt,  doet hij er alles aan om het te verbergen. In het leven van de Rayburns lijkt God geen rol te spelen. Ze moeten het zelf oplossen. Dat maakt hun leven harverscheurend en uitzichtsloos.

Film: Ex Machina (2015)

Ex machina is een prima aanvulling op mijn blog over robots en AI. Ik heb deze film met veel plezier bekeken: minimalistisch, mooi gespeeld, en de effecten beperkt tot het hoogst noodzakelijke. De film zit boordevol ideeën en dilemma's zonder dat het verhaal daardoor overbelast wordt, de rust blijft.
Caleb Smith, een jonge en slimme programmeur, wordt door zijn baas Nathan Bateman uitgenodigd om een week op bezoek te komen. Nathan is de schatrijke CEO van de populaire internet zoekmachine BlueBook, maar leeft teruggetrokken in de wildernis. Caleb is niet voor de leut uitgenodigd: Nathan wil dat Caleb een Turingtest doet met zijn nieuwste AI-product: de als vrouw vormgegeven robot Ava.

Caleb accepteert de opdracht en maakt kennis met Ava. Al gauw ontwikkelt zich een emotionele relatie tussen Caleb en Ava, ondanks het scherpe bewustzijn van Caleb dat hij een robot met superieure AI aan het testen is. Behalve zijn gevoelens voor Ava groeit bij Caleb ook de achterdocht. Naarmate de week vordert begint hij steeds meer te vermoeden dat de motieven van Nathan niet geheel zuiver zijn....

In de film komen belangrijke vragen aan de orde, bijvoorbeeld: wat maakt ons als mens uniek ? Is er wel iets ? Kan superieure AI het menszijn evenaren ? Nathan heeft Ava gemaakt in een poging dat te verwerkelijken: hij schept nieuw leven, en vindt zichzelf dan ook een god.
Zijn schepping is in zekere zin ook naar zijn evenbeeld: Nathan is een seks-verslaafde dronkaard die zijn gast willens en wetens bedriegt, en Ava.... Is Ava de onschuldige jonge robot-vrouw die razendsnel haar identiteit ontwikkelt door haar gesprekken met Caleb, of is ze een berekenende femme fatale ?
Je geloof bepaalt hoe je de wereld ziet en waardeert en het geloof van Nathan lijkt alleen door een bepaald soort wetenschap te worden bepaald. Maar ook hij ontkomt niet aan de confrontatie met het eigen leven en de keuzes die je gemaakt hebt. We horen Nathan in een dronken bui de kernfysicus Oppenheimer citeren, en die had het uit de Bhagavat Gita gehaald: the good deeds a man has done before defend him.
Iedereen moet bepalen of hij een goed of een slecht mens geweest is, en het antwoord komt uit je diepste overtuigingen over God, oordeel, en vrijspraak.

Een tweede cluster van vragen gaat over de mogelijkheden van AI. Al snel is het niet alleen Caleb die Ava vragen stelt, maar ook andersom: Ava bevraagt Caleb. En dan gaat het over identiteit en geborgenheid: wie ben ik ? Houd je van me ? Wie bepaalt wat goed voor me is, dat doe ik toch zelf ?
Ik vraag me af of we deze mate van autonomie in AI kunnen realiseren. En als het zou kunnen, of we het dan moeten willen.
AI is en blijft door mensen ontwikkelde programmacode met daarin opgeslagen beslisregels, of ruimte voor het kunstmatig ontwikkelen van beslisregels. Ook die laatste categorie is nog steeds begrensd door de keuzes van de bouwers van AI. Ik geloof dus niet in AI die autonoom een menselijke mate van zelfstandigheid en identiteit ontwikkelt.

Je kunt op allerlei manieren naar deze boeiende film kijken. In Wired staat een mooie recentie die focust op de problematische rol van de vrouwelijke identiteit in de film.
Een andere invalshoek wordt gevormd door de overvloedig aanwezige bijbelse beeldspraak: Nathan was profeet ten tijde van koning David. Caleb verkende met Jozua het beloofde land. Ava is een andere vorm van Eva, onze oermoeder. Er zijn zes sessies tussen Ava en Nathan, zes scheppingsmomenten waarin Ava haar identiteit ontwikkelt.
En dan is er de titel. In de Griekse theaters vond de ontknoping soms plaats door acteurs die als goden uit de hemel neerdaalden met behulp van technische constructies:  theos ek mekhanes. In deze film is er geen Deus meer nodig, ex machina is voldoende, machines volstaan....

TV-serie: The Crown (2016)

Een mooie Netflix serie, die me doet denken aan het populaire Downtown Abbey, maar veel beter is. Het  is een serie met uitersten: veel kijkplezier, maar ook een toenemende emotionele winter. Het wordt kouder en kouder tussen de hoofdpersonen.
Ik heb genoten van de oogstrelende beelden van het hofleven: tot in de details ziet alles er prachtig uit, het lijkt me historisch allemaal heel verantwoord. Er zijn schitterende opnamen van de paleizen en kastelen, de parken, en de landschappen.

De hoofdpersonen: koningin Elizabeth, Churchill, prinses Margaret, en prins Philip

Maar de sterkste beelden zijn de pareltjes van non-verbale communicatie tussen de spelers. Op een aantal momenten hebben die een enorme zeggingskracht. en dat maakt de storytelling dan heel sterk. Momenten die mij zijn bijgebleven: de blikken die Elizabeth en Philip uitwisselen als ze horen dat koning Edward VI overleden is. Of de bijna tastbare spanning tussen Elizabeth en Margaret wanneer er weer eens iets moet worden uitgepraat tussen de beide zusters. En een hele mooi vond ik de verbazing van de oude kasteelheer in Schotland als hij ontdekt dat de koopster van zijn Castle of Meyl, tot wie hij zich aangetrokken lijkt te voelen, de koningin-moeder is. En last but not least de close up scenes van het kroningsritueel: fantastisch.

Het verhaal concentreert zich op de relaties van Elizabeth, vooral die met haar echtgenoot prins Philip, en die met haar zuster Margaret. Die relaties komen onder zware druk te staan wanneer Elizabeth tot vorstin wordt gekroond. Haar plichtsgevoel dwingt haar steeds om te kiezen voor landsbelangen en eeuwenoude tradities.
Prins Philip is voortdurend op zoek naar vernieuwing van de monarchie. Als telg uit  Deense en Griekse koninklijke families heeft hij een andere verhouding met de tradities van het Britse Koninklijke Huis dan Elizabeth. Dat geeft toenemende spanningen. De warme verhouding in het begin verkoelt meer en meer. De wijze waarop ze Philips steeds naar de tweede plaats wijst en inperkt in zijn ambities en daarmee haar huwelijk in de waagschaal stelt is tenenkrommend. Kom op meid, be nice for the boy !

The Crown is aanleiding voor nieuwe analyses van het huwelijk van Elizabeth en Philip

De verhouding met Margaret is een andere. Hier draait het om ambitie en jaloezie.Elizabeth wordt door haar naasten eigenlijk "te licht" gevonden voor het uitoefenen van het koningschap. Vooral Margaret heeft sterke ambities, waar geen ruimte voor is. Daarnaast is haar liefdesrelatie met Peter Townsend een bron van ruzie en onenigheid. Elizabeth heeft te maken met sterke krachten in de regering en in de Church of England die een huwelijk afkeuren en dat plaatst haar in één van die onmogelijke loyaliteitskeuzes: familie of taak en plicht ?

Sutherland werkt aan het portret van de 80-jarige Churchill

Er zit een ruime portie humor in de serie. Ik waarder vooral Winston Churchill, oude brompot, die op schitterende wijze de oude Britse regeer-aristocratie vertegenwoordigt. Het zorgt voor hilarische momenten.
Ook hier is er een scene waar een gevoelig moment prachtig gevangen is in beelden. Wanneer de schilder Sutherland, bezig met een portret van Churchill, hem confronteert met de  schilderijen die Churchill maakte na het overlijden van zijn dochtertje Marigold, zien we het stoere masker wijken: even is hij heel kwetsbaar.

Film: Star Wars: Rogue One (2016)

Het is weer zover: Tussen Kerst en Oud en Nieuw gaan de Dijkgraafjes naar de film. De keus is ook dit jaar niet moeilijk: de nieuwe Star Wars film, de achtste: Rogue One. Deze keer bezoeken we de nieuwe Pathé bioscoop in Zwolle, net een week geopend. De zaal is prima: veel beenruimte, goed geluid, en een immens scherm. We zitten op de tweede rij en krijgen wel wat nekklachten in de loop van de avond. Ook ontbreekt de gezelligheid nog:  geen pauze, geen gezellige lounge zoals in Deventer.

Felicity Jones als Jyn Erso op jacht naar het geheim van de Death Star

De film biedt alles wat je er van verwachten mag. Het doet me denken aan het vertrouwde plezier dat je bij series hebt, of dat nu Arendsoog of de Kameleon was in je jeugdjaren, of bij tv-series als Baantjer, of House of Cards. Je kent de hoofdrolspelers, hun karakters en hun temperament, en je weet waar ze voor gaan en wat er op het spel staat.

Rogue One is in zekere zin afwijkend ten opzichte van de eerdere Star Wars films: voor het eerst komen we volledig nieuwe hoofdrolspelers tegen. Het duurt dan ook even voordat ik weer in het verhaal zit, maar dat werkt wel in het voordeel van de film. Veel vertrouwde zaken en soms zelfs scenes komen terug: de drukke straatjes in de hoofdstad van Jedha doen denken aan soortgelijke scenes in Return of the Jedi, en er is weer een slimme robot met heerlijk eigenwijze trekjes.
De actie- en gevechtscenes zijn schitterend: de ontsnapping van Jedha is werkelijk spectaculair.

Het verhaal  wil niet goed de diepte in gaan. Hoofdrolspeelster Felicity Jones doet haar best, maar het script geeft weinig mogelijkheden voor emotionele diepgang. Er was toch echt wel meer te maken van haar samenspel met de mannelijke hoofdrolspeler Diego Luna, in de rol van rebel captain Cassian Andor. De momenten waar de vonken er echt moeten afvliegen hebben mij niet zo gepakt: bij haar boze scheldpartij op Cassian, en bij het afscheid van haar vader Galen Erso bijvoorbeeld.

Al met al: een avond kijkplezier dat voldoet aan vele verwachtingen met een verhaal dat veel voorspelbare ontwikkelingen bevat,  maar momenten voor emotionele diepgang onbenut laat.

Kijken of niet kijken, de arena en TWD

Ik kijk graag naar tv-series. Ik kan me er  heerlijk bij ontspannen, het is als het lezen van een goed boek. Nu geef ik hier mee te kennen dat er wat mij betreft ook slechte boeken en dus ook slechte tv-series. Die lees ik niet en ik kijk er niet naar.

Onlangs waren collega's in gesprek over The Walking Dead, afgekort tot TWD, een zeer populaire en veel geprezen horror tv serie. Ze waren zeer te spreken over de wijze waarop de menselijke reacties op het leven in een apocalyptische wereld onder de voortdurende bedreiging van zombies was verbeeld. De vele in elkaar geslagen hoofden zag je na enige tijd niet meer, dus dat viel wel mee.

Arena scene uit de film Gladiator

Ik heb nooit horror films bekeken, maar ben altijd bereid om me te laten overtuigen dat ik daarmee iets mis. Maar voordat ik de proef op de som neem doe ik wel eerst wat voorbereidend onderzoek: ik lees de recenties na, en let in het  bijzonder op de besprekingen in de christelijke pers.

Ik ontdek dat het begin van het lopende seizoen 7 voor veel reuring heeft gezorgd in de VS. In aflevering 1 worden twee personen door zombie Negan met een met prikkeldraad omwonden honkbalknuppel tot bloederige pulp geslagen. Veel Amerikanen klagen over het extreme geweld. Een recensent spreekt van de meest gewelddadige scene die ooit op tv is getoond, en de filmcrew meldt dat ze twee weken nodig hadden om mentaal bij te komen van deze verbeelding van de donkere diepte waarin we terecht kunnen komen.

Toen ik dit aan de keukentafel vertelde ontstond er een interessant gesprek over waar je grenzen liggen. De mijne zijn eerder bereikt dan die van mijn zonen.
Ik vroeg hun of ze, wanneer ze in het oude Rome zouden hebben geleefd, ook naar de Spelen in het Colosseum zouden zijn gegaan. Elke dag bloederig vermaak: wilde dieren die elkander verscheuren, executies van misdadigers, christenen die worden omgebracht, en als finale de bloederige gevechten tussen de gladiatoren.

De vraag "Kijken of niet kijken" leidde in het oude Rome ook al tot verhitte debatten.De filosoof Seneca keurde het bijwonen van de Spelen af, hij vond de moordpartijen mensonwaardig. De Kerkvaders namen een soortgelijk standpunt in , maar hadden wel degelijk te maken met christenen die wèl naar de Spelen gingen. Tertullianus, Cyprianus, en later Augustinus ontraadden het bijwonen van de Spelen vanwege de godenverering en het amorele karakter van de moordpartijen.

Er is weinig veranderd: AD 2016 wordt er door christenen gediscussieerd of je wel of niet naar TWD kunt kijken.  De één vindt dat de serie laat zien hoe mensen hoop blijven houden zelfs in de meest gruwelijke omstandigheden, de ander is van mening dat TWD puur en gewelddadig nihilisme is.

Ik heb mijn keus gemaakt: Ik ga niet kijken.
Dat heeft allereerst te maken met wie ik wil zijn: een christen die groeit in het kennen van God en het volgen van Jezus. Naar TWD kijken zal mijn hoofd vullen met beelden en gedachten vol extreem geweld. Die raak ik n iet zomaar weer kwijt, en dat zal me belemmeren  om afgestemd te zijn op mijn missie. Niet doen dus.
Is mijn keus daarmee puur individueel, zijn er geen regels die we met elkander kunnen afspreken ? Vaak zet dat geen zoden aan de dijk. Maar "een goed gesprek aan de keukentafel" is natuurlijk altijd mogelijk. We kunnen elkaar dan stevig bevragen over onze keuzes en duidelijk uitleggen waarom we iets doen of juist nalaten.

TV-serie: Manhattan (2014)

Dat onheilspellende melodietje in Manhattan, ik vind dat zo geniaal. Het maakt de film donkerder, het creëert een sfeer van noodlot.

Twee seizoenen zijn er uitgebracht, beiden met positieve waardering  op IMDB (7.8) en Rotten Tomatoes (91 %). Maar die hoge waardering gaat niet samen met een hoge kijkdichtheid. Vanwege het te lage aantal kijkers wordt er geen derde seizoen gemaakt.

Manhattan gaat over de ontwikkeling van de atoombom in de VS aan het eind van de Tweede Wereldoorlog. Een immense uitdaging: wetenschappelijk, economisch, industrieel en logistiek. Tienduizenden mensen werkten in het grootste geheim aan dit project. dat Manhattan heet. Twee atoombommen zijn er klaar in augustus 1945. Ze worden op Hiroshima en Nagasaki gegooid. Japan capituleert, en dat betekent het definitieve einde van de Tweede Wereldoorlog. Maar de wapenwedloop tussen Oost en West is begonnen....

Liza en Frank Winter (l) en Charlie en Abby Isaacs (rechts)

De serie Manhattan geeft een getrouw beeld van de historische gebeurtenissen, zonder dat het een heel technische of een op oorlogsacties gerichte film is. We komen Oppenheimer tegen, en we horen van het implosiemodel voor de plutomiumbom.

Manhattan gaat allereerst over de mensen die er aan werkten. Over de Kafkaëske toestanden ten gevolge van de extreme geheimhouding. Over wat dat met de mannen en hun vrouwen deed. Over de machtsstrijd tussen onderzoeksgroepen en tussen leidinggevenden. Over de ethische dilemma's wanneer je een massavernietigingswapen aan het bouwen bent - en velen wisten dat.
Het is prachtige storytelling, en de verfilming is met veel oog voor details gedaan. Een genot om naar te kijken.

De meest boeiende rollen vind ik die van Frank en Liza Winter, en die van Charlie en Abby Isaacs.
Frank is de briljante fysicus die met een geweldige drive problemen oplost. Hij heeft maar één doel: de ontwikkeling van de plutonium bom. Door zijn niets en niemand ontziende werkwijze maakt hij veel vijanden binnen en buiten zijn onderzoeksgroep. Daardoor wordt hij ook met onorthodoxe middelen bestreden....
Zijn vrouw Liza, een getalenteerd botaniste, is met Frank meegekomen, maar mag haar onderzoek niet voortzetten. Ze is gedwongen tot nietsdoen, maar het ligt niet in haar aard om dat te accepteren.
Charlie Isaacs is eveneens een briljante fysicus, veel jonger dan Frank, die hem dan ook regelmatig  boy noemt. De wedijver tussen die twee is intens en leidt voortdurend tot botsingen. Charlie is echter ook een twijfelaar die zich steeds afvraagt of hij wel mee wil werken aan de ontwikkelingen van dit moordwapen
Abby, de vrouw van Charlie, komt uit een rijk Joods gezin. Ze heeft weinig ambities en neemt een baantje als telefoniste. Daar blijkt ze helemaal op haar plek: ze komt veel geheime informatie te weten, zowel over het project en the gadget als over allerlei privé verwikkelingen. Daarvan maakt ze gebruik om op haar manier de dingen te regelen, en ze blijkt  daar verdraaid effectief in te zijn.

Het is de kwaliteit van de storytelling waardoor al die verwikkelingen zo ongelooflijk boeiend zijn. Er is ook tijd voor nodig om al die verhaallijnen weer te geven. Misschien is dat de reden dat "het grote publiek" de serie niet omarmd heeft. Dit is geen actiefilm met een stevige portie geweld, bloed, en seks, zoals er zo veel zijn gemaakt. Dit is een subtiel verhaal, dat niet wil shockeren met goedkope uiterlijke effecten.

TV-serie: Jessica Jones (2015)

People do bad shit. Daarmee begint deze spannende psychologische thriller, een goed verhaal met meerdere lagen, mooi gefilmd, en sterk gespeeld.
"Jessica Jones" is gemaakt voor Netflix en is deel van een serie verfilmingen van superhelden-comics van de Amerikaanse uitgever Marvel.

Jessica Jones is ontsnapt uit de handen van Kilgrave, de Purple Man, die haar maandenlang geestelijk en lichamelijk misbruikt heeft. Jessica houdt er een posttraumatische stress stoornis aan over. Ze gaat in New York wonen en verdient er de kost als privé detective.
Een ouder echtpaar vraagt haar om hun plotseling verdwenen dochter Hope op te sporen. Jessica ontdekt dat Hope in handen is gevallen van Kilgrave en haar eerste reactie is om de opdracht terug te geven en te vluchten. Haar stiefzuster en vriendin Trish Walker weet Jessica er van te overtuigen dat ze Hope moet bevrijden. Dat lukt, maar Kilgrave heeft Hope nog in zijn macht: ze vermoordt haar beide ouders.
Dat is het begin van een spannende strijd tussen Jessica en Kilgrave.

Het verhaal zit goed in elkaar en  heeft diverse verhaallijnen en lagen.

Jessica is een intrigerende superheld. Ze is gesloten, kortaf, en vaak onbeschoft. Ze drinkt whiskey als water en houdt kantoor in in een aftands en haveloos appartement. Die scene met die kakkerlak.... meesterlijk.
Maar ze is ook recht door zee en bereid om te helpen. Gaandeweg wordt dat haar missie: de mensen te beschermen tegen Kilgrave en hem onschadelijk te maken. Soms lukt het haar: ze weet Malcolm uit zijn verslaving weg te krijgen. Maar op andere momenten is ze te laat, of willen mensen niet verder.

Ze krijgt een relatie met Luke Cage, die ook over superheld-talenten blijkt te beschikken. Jessica heeft goede redenen om zich schuldig te voelen tegenover Luke. Ze verbergt dat eerst, maar vertelt later toch de waarheid. Luke verlaat haar, diep teleurgesteld.
Het levert indrukwekkende scenes op over schuld - en later over vergeving. Zelden heb ik dat zo puur en diep verfilmd gezien, voor mij zijn dit de beste momenten van de hele serie. Wat een kracht en genezing zit er in de woorden van Luke: I forgive you for everything and I'll say it every day for as long as you need to hear it....

Kilgrave is de antiheld en net zo'n ingewikkelde persoonlijkheid als Jessica Jones. Je verwacht een psychopaat en dat blijkt hij ook te zijn. Maar hij blijkt ook "gewoon" verliefd op Jessica en hij wil dat zij die liefde beantwoordt. Om dat doel te bereiken gaat hij letterlijk over lijken, en zijn "talenten" geven hem daar alle mogelijkheden voor.

Er zijn secondaire verhaallijnen: Trish en haar moeder, de advocate Jeri Hogarth en haar nieuwe liefde Pam. En  ook die verhalen zitten sterk in elkaar. Een topklasse TV-serie.

Film: Starwars 7 (2015)

Tussen Kerst en de jaarwisseling gaan de Dijkgraafjes naar de film, al jarenlang. Afgelopen maandag hebben we ons in de comfortabele stoelen van de JT bioscoop in Deventer laten zakken. Veel beenruimte, heerlijk. En jawel hoor: daar komen de trompetten met het bekende tata.... tatatatata en rolt de introductietekst in gele letters naar de verre horizon.  Het klopt allemaal !

Twee uur en een kwartier later weten we het zeker: dit wordt een Starwars klassieker, een echte. Starwars kenners weten waar ik het over heb: de oudste delen 4-6 uit eind jaren 70 en begin jaren 80 waren zoveel overtuigender dan de prequels 1-3 van begin 2000. In de eerste drie films is er die wonderbaarlijke chemie tussen Luke Skywalker, Han Solo, en princess Leia in hun strijd tegen Darth Vader en de dark side. De acties zijn mooi, er is humor op zijn tijd, en de strijd tussen goed en kwaad is voor ons allemaal herkenbaar. Het gaat hier om good guys en bad guys, en mooi dat de grootste bad guy uiteindelijk toch de goede keus maakt.

Starwars 7 neemt geen risico.De film pakt alle bekende thema's weer op en voegt eigenlijk geen nieuws toe. We komen onze oude bekenden weer tegen. En ja, er moet weer een ongelijke strijd worden gevoerd tegen een oppermachtige vijand in het bezit van een immense death star.... De force moet weer opnieuw ontdekt worden, net zo als Luke Skywalker dat deed.

En toch is de film een succes.
De voornaamste reden daarvoor is wat mij betreft de voortreffelijk spelende Daisy Ridley in de rol van Rey en John Boyega als ex-stormtrooper Finn.
Hun samenspel is sprankelend en levendig en heel overtuigend. Langzaam maar zeker worden ze het Starwars verhaal ingezogen zoals de toeschouwer dat al lang kent. Die voorspelbaarheid  maakt het misschien wel spannender: Hoe gaan ze zich gedragen, willen ze de taak aanvaarden die op ze wacht en de ongelijke strijd aangaan ?
Rey wordt geen vrouw die voor superman speelt en in mannelijke eigenschappen excelleert. Ze blijft helemaal zichzelf: ze is vrouw en sterk en zelfverzekerd, dat alles tegelijkertijd.
Finn is grappiger, toegankelijker. En die twee maken er samen een geweldig verhaal van, waarmee je je als kijker goed emotioneel mee verbinden kunt .

Een tweede succesfactor zijn de prachtige actie scenes. Die worden steeds mooier en echter. De moeizame ontsnapping van de Millenium Falcon van de planeet Jakku is er één voorbeeld van, Maar ook hier weinig vernieuwing: de ruimteschepen zijn hetzelfde als 30 jaar geleden, en zelfs de ruimtepakken van de piloten van de Resistance zijn nog steeds oranje gekleurd.

Het hindert allemaal niet: Starwars 7 leeft en sprankelt aan alle kanten, het is een feest om de film te zien en het verhaal mee te maken.

Machtswellust loont - House of Cards

Het vorig weekend heeft Netflix seizoen 3 van House of Cards online gezet. Dagblad Trouw stelde de vraag of dit het laatste seizoen van de succesvolle serie gaat worden. De achterliggende vraag bleek te zijn: Hoe lang kan het kaartenhuis van Frank en Claire Underwood overeind blijven ?

Een korte terugblik: In seizoen 1 van House of Cards komen we het echtpaar Frank en Claire Underwood tegen. Frank is Chief Whip bij de Democraten, Claire is CEO van een ontwikkelingsorganisatie. Beiden hebben ze maar één brandende ambitie: hoe meer macht, hoe beter, en geen middel wordt daar voor geschuwd.
Aan het einde van seizoen 2 en na veel leugen, bedrog, en zelfs moord, is Frank Underwood President van de Verenigde Staten, en Claire First Lady......

Kevin Spacey en Robin Wright als Frank en Claire Underwood

Laat ik eerst de vraag van Trouw vastpakken:  Hoe lang gaat dit nog door, komt er een seizoen 4 ?

Mijn  antwoord: dit seizoen is het laatste. 
Het argument hier voor is verhaaltechnisch: In de eerste twee seizoenen hebben Frank en Claire stapje voor stapje hun macht vergroot. Dat bracht de spanning in het verhaal. Nu, in seizoen 3, op het toppunt van hun macht, kunnen we hooguit te zien krijgen wat je moet doen om macht te behouden, maar dan is het belangrijkste leidmotief ook wel zo ongeveer uitgemolken. Einde verhaal dus.

Een interessante vervolgvraag is: Hoe jammer is dat ?
Ik heb de serie met veel plezier gevolgd. Wat me steeds weer geboeid heeft was de vechtlust, de energie, en de actiegerichtheid waarmee Frank en Claire hun doelen najagen.
Frank heeft daarbij mijn sympathie. Hij is een niets ontziende bruut, maar gedraagt zich ook af en toe als een klein kind. Hij slaat driftig het meubilair kort en klein als de zaken anders lopen dan gedacht, maar hij kan ook een nacht aan de rol gaan met oude kameraden.
Claire daarentegen is een ijskoude bitch, die genadeloos alle tegenstand uit de weg ruimt met een beheerste glimlach en een vriendelijke rustige stem. Gevaarlijk type....

De grote naam die steeds in  de achtergrond zweeft is Nicolò Machiavelli en dan in het bijzonder zijn wereldberoemde boek De heerser. Ik heb mijn versie, de vertaling van Frans van Dooren uit 1981, er bijgepakt.

Een van de centrale begrippen uit De heerser is virtù, dat vertaald wordt met woorden als kwaliteit, kracht, energie, dapperheid, capaciteit. Frans van Dooren citeert de Italiaan Sapegno die virtù als volgt definieert: iets dat , omdat het tegelijkertijd intelligentie en energie is, iemand de mogelijkheid verschaft een gegeven situatie onmiddellijk in al haar facetten trefzeker te doorzien en te beoordelen, om dan vervolgens met snelle besluitvaardigheid en ijzeren wilskracht handelend op te treden ten voordele van zichzelf of van de staat.
Het is overduidelijk: Frank en Claire komen  beiden aan virtù niet te kort.

Maar wat ga je met die virtù doen ? Machiavelli bespreekt allerlei manieren om macht te krijgen en te behouden. De grote kritiek op Machivelli is zijn dubieuze ethiek. Die wordt wel kort samengevat met de oneliner het doel heiligt de middelen. Machiavelli biedt inderdaad alle ruimte aan praktijken die wij absoluut ontoelaatbaar zouden vinden. Hij behandelt onderwerpen als

• Over de wreedheid en de barmhartigheid  
• In hoeverre personen die macht uitoefenen hun woord moeten houden
• hoe men moet vermijden dat men veracht en gehaat wordt

Maar lees ook het laatste hoofdstuk 26. Daar ligt een belangrijke sleutel voor de interpretatie en de contextualisatie van De heerser .

Hij richt zich daar rechtstreeks tot Lorenzo de Medici, hoofd van de Republiek van Florence. Het doel van zijn boek is om  advies te geven hoe macht kan worden aangewend om orde op zaken te stellen in het door oorlogen verscheurde Italië.  

Machiavelli leefde in een tijd waarin de oude standenmaatschappij de inrichting van het openbare leven nog volop bepaalde. De adel, met vorsten aan de top, diende de clerus en de boerenstand te beschermen. Voor het uitvoeren van die vorstelijk kerntaak schreef Machiavelli zijn advies.

Dat is toch een andere setting dan de individualistische benadering van macht die Frank en Claire Underwood laten zien. Bij hen gaat het hooguit om het spel, nauwelijks om de resultaten, en al helemaal niet om wat goed is voor de samenleving. En dat is niet Machiavellistisch, maar egoïstisch.

Film: Interstellar (2014)

Gisteravond met de jongens en hun vrienden naar Interstelllar geweest in de JT bioscoop in Deventer. Een prettige plek voor een avondje film: de auto raak je gemakkelijk kwijt in de parkeergarage onder de Boreel en de bioscoop heeft ruime stoelen en een gezellige en grote lounge.

Interstellar is de nieuwste blockbuster van Christopher Nolan, die in de afgelopen jaren ook al successen scoorde met o.a. de Batman / Dark Knight cyclus (2005 - 2012) en Inception (2010).
Interstellar heeft mijn hooggespannen verwachtingen waargemaakt: een bijna drie uur durende vertelling waar verhaal en beelden prachtig samenvloeien. De spectaculaire acties zijn schitterend en houden je op het puntje van je stoel, en de verhaallijn is pakkend en emotioneel overtuigend. Die combinatie kom ik zelden tegen: veel actiefilms hebben de diepgang van een schoteltje water wat betreft verhaallijn en emotie.

Anne Hathaway en Matthew McConaughey als Amelia Brand en Joseph Cooper

 Voormalig NASA piloot Cooper is boer geworden: de tijd van ruimtevaart en technische hoogstandjes is voorbij: er moet voedsel worden geproduceerd. Dat wordt steeds moeilijker door de droogte: immense zandstormen teisteren de eindeloze maisvelden. Dorpen en steden raken bedolven onder het zand en de mensen vluchten voor het uitzichtsloze natuurgeweld.
Murph, het dochtertje van Cooper, denkt dat er een geest op haar kamer is die contact met haar probeert te krijgen. Haar vader probeert haar met wetenschappelijke argumenten van die overtuiging af te brengen, totdat hij na een zandstorm in het naar binnen gewaaide zand patronen ontdekt. Het zijn gps-coördinaten en daar wil Cooper meer van weten. Na een urenlange autorit arriveert hij in het holst van de nacht  op de aangeduide plek en ontdekt er een geheime NASA-lokatie. Professor Brand, bejaard fysicus, en zijn dochter geven er leiding aan een uiterst geheim project: Bij Saturnus is een zwart gat ontdekt en de NASA vermoedt dat een buitenaardse intelligentie dit als ontsnappingsmogelijkheid aanbiedt aan de mensheid:  Via het zwarte gat kunnen andere planeten worden bereikt. Dr.Brand vraagt Cooper om als ervaren NASA-piloot het ruimtevaartuig te gaan besturen. Coopers dochter Murphy vindt het afscheid verschrikkelijk maar Cooper vertrekt. Wanneer het ruimtevaartuig terugkomt  weet niemand. Ook is het niet duidelijk hoe oud Cooper dan zal zijn, want bij het zwarte gat gedraag de tijd zich anders dan op aarde.  Een ware ruimte-Odyssee begint......

Het zwarte gat Gargantua en de eerste  planeet

Christopher Nolan weet op een knappe wijze ingewikkelde thema's in zijn films te behandelen. In de Batman / Dark Knight cyclus zijn dat de vragen rond moraliteit en goed en kwaad. In Inception verkent hij een wereld waarin dromen gedeeld worden.
In Interstellar is tijdreizen het centrale thema: wat gebeurt er wanneer onze levens  niet even snel verlopen en een vader jonger blijkt te zijn geworden dan zijn dochter ? Wat bedoelen we precies met verleden, heden, en toekomst ? Deze vragen spelen zich noodzakelijkerwijs af in een kosmische setting omdat tijdreizen alleen mogelijk zijn in  extreme natuurkundige omstandigheden zoals je die aantreft bij zwarte gaten. Nolan heeft het tijdreizen prachtig verfilmd. Zowel de statische beelden van het zwarte gat Gargantua, als ook de zenuwslopende tijdreis door het bijbehorende wormgat zijn van grote artistieke klasse.
Nolan laat Cooper na zijn passage door het wormgat in een vreemde wereld belanden, waar de tijd een fysieke dimensie heeft aangenomen: het verleden is als  continuüm zichtbaar. Nolan bouwt hier verder met verbeeldingen die ook in Inception al aanwezig zijn en hier verder worden ontwikkeld en uitgewerkt.
In de Scientific American staat een interessant interview met Kip Thorne, de fysicus die Nolan geadviseerd heeft over o.a. de wetenschappelijke vragen rond zwaartekracht en zwarte gaten.

De verhalenverteller Nolan is al even overtuigend als de verbeelder. Het "grote" thema van de redding van de mensheid en het "persoonlijke" thema van de vader die zijn kinderen weer wil zien zijn in evenwicht.
Het mooist tref je dat aan op het eind van de film waar Cooper aan zijn passage door Gargantua begint en Murph in haar oude kamer op zoek is naar de verklaring van het raadsel terwijl elk moment haar broer terug kan komen. Minutenlang wisselen de beide verhaallijnen elkaar af, en beide zijn even spannend en echt.
Beide verhaallijnen hebben ook emotionele diepgang. Bij Cooper zit dat in zijn verlangen om zijn kinderen weer terug te zien. De scene waarin hij na het eerste planeetbezoek de videoberichten van zijn kinderen bekijkt laat dat in de close up van zijn gelaat en de mimiek krachtig zien. Ook de slotscene waarin hij zijn oud geworden dochter terugziet met haar kinderen en kleinkinderen raakt me

Film: Philomena (2013)

We gaan voor het allereerst naar filmhuis de Keizer in Deventer. Het bevalt me er goed. Via een trap naar beneden komen we in een gezellige kelder waar al een flink aantal leeftijdgenoten druk aan de praat is, een kop koffie of een drankje in de hand. Jongeren zien we er niet. We gaan ook voor de koffie, en de barman schuift de trommel met banketbakkerkoekjes naar ons toe. Kijk, dat is weer eens wat anders dan cola, bier, en popcorn.

Filmhuis de Keizer heeft twee zaaltjes, in het onze kunnen een vijftigtal mensen en die zijn er ook want het is vol.

Philomena blijkt een uitstekende familiefilm te zijn, gebaseerd op een waar gebeurd verhaal: Een jong Iers meisje, Philomena, raakt ongewenst zwanger. Ze komt in een nonnenklooster terecht waar tienermoeders worden opgevangen. Ze bevalt van een gezonde zoon. In ruil voor het verblijf en de verzorging in het klooster moeten de jonge moeders huishoudelijke werkzaamheden verrichten. Het is een hard bestaan. Een uur per dag mogen ze bij hun kinderen zijn. Regelmatig adopteren rijke echtparen de babies . Dat gebeurt zonder de moeders daar bij te betrekken, die ontdekken plotseling dat hun kind er niet meer is. Het  geeft aanleiding tot hartverscheurende taferelen.

Pas na vijftig jaren vertelt Philomena dit verhaal aan haar dochter. Die stelt voor dat haar moeder samen met de journalist Martin Sixsmith  op zoek gaat naar haar verloren zoon. Martin Sixsmith  was spindoctor bij de Labour party maar is gedumpt. Hij heeft depressieve buien en probeert overeind te krabbelen door veel te hardlopen en aan een boek over Russische geschiedenis te werken. Hij heeft eerst geen zin om aan een human interest verhaal te werken, maar wanneer hij hij naar het verhaal van Philomena geluisterd heeft besluit hij toch om haar te helpen bij haar speurtocht. Dat is het begin van een spannende zoektocht en een verrassende ontknoping.

   

De film heeft meerdere prijzen in de wacht gesleept (wiki). De hoofdrollen worden overtuigend gespeeld door Judy Dench (Philomena, maar voor mij vooral bekend als "M" in de laatste Bond films) en Steve Coogan (Martin Sixsmith).

  

De Rooms-Katholieke kerk speelt een merendeels negatieve rol: de nonnen behandelen de tienermoeders onmenselijk en het verkopen van hun babies en peuters is natuurlijk een zwarte bladzij in de geschiedenis van de Ierse kerk. Tot op de dag vandaag schijnen Ierse moeders te zoeken naar het verdwenen kind van hun tienerjaren. In de film schrijnt het: de nonnen bedriegen, veinzen, liegen, en weten precies hoe Gods toorn er uit ziet. Slechts een enkele non behoudt haar menselijkheid: Philomena krijgt een foto van haar zoontje van een jonge non: "voor jou, gepikt uit de kamer van moeder-overste" zegt ze. Toch vind ik het geen catholics bashing movie. Daarvoor is de film toch te documentaire-achtig, het gaat duidelijk niet om een uithaal naar falende mensen in een falend instituut.

De reacties van de oude Philomena en Martin Sixsmith zijn mooi verfilmd: Philomena vergeeft de nonnen, ze wil niet in haat verder leven. Martin behoudt zijn morele woede, van vergeving is geen sprake. Ik vind Martin's houding overtuigender dan Philomena: haar vergeving komt me wat al te gemakkelijk over, en Martin's diepe verontwaardiging vind ik echter. Het  brengt je wel bij de wezenlijke vraag naar vergeving van groot onrecht en je eigen houding daar bij.

Wat ik heel humoristisch vind is de confrontatie tussen de volkse Philomena en de cynische intellectuele Martin. Ze kennen elkanders wereld niet en leren gaandeweg dat ze op totaal verschillende wijzen in het leven staan. Met name Martin krijgt nog wel eens uit de zak van Philomena als hij mensen koel of negatief benadert, of ze onheus behandelt. Je ziet hem denken: die ouwe heks heeft me weer in de tang....

Wat ook heel humoristisch werkt is Philomena's steeds weer verrassende openheid over sex en de schrik of verbazing die dat bij Martin teweeg brengt. Hij lijkt te verwachten dat Philomena oud en wereldvreemd is, en het tegendeel blijkt het geval. Daardoor wordt juist hij de persoon met de beperkte blik, heel grappig. 

Film: Blue Jasmine - Woody Allen (2012)

Op zaterdagavond kijk ik Woody Allens Blue Jasmine (2012) en maandagochtend hoor ik dat hoofdrolspeelster Cate Blanchett de Golden Globe Award 2014 voor beste actrice gekregen heeft voor haar vertolking van Jeanette 'Jasmine' Francis....
Blue Jasmine is een ontspannende film. Het verhaal zit goed in elkaar en loopt als een trein van de eerste tot de laatste minuut.

Cate Blanchett als Jasmine en Sally Hawkins als Ginger

Al in het begin wordt de toon gezet: Jasmine arriveert op het vliegveld van San Francisco. Ze is druk in gesprek met met een oude dame. Wanneer beiden hun koffers hebben gepakt (that's mine, the Vuitton, heel nonchalant tegen de kruier) nemen ze afscheid. Dan wordt ingezoomd op de oude dame die wordt opgehaald door haar man. Vol verbazing zegt ze tegem hem: die vrouw zat naast me, en praatte maar, tegen zichzelf leek het wel, ze bleef doorratelen over haar leven.

Jasmine is niet voor haar genoegen naar San Francisco gekomen. Ze wil intrekken bij haar pleegzuster Ginger nadat haar leven volledig vastgelopen is: Haar ex Hal Francis is gearresteerd op verdenking van fraude en oplichting, en daarmee komt er een einde aan een luxueus leven in high society kringen. Bovendien heeft Jasmine ontdekt dat hij haar meerdere malen met andere vrouwen bedrogen heeft . Op één en dezelfde dag stort de wereld van Jasmine in: als ze hem confronteert met zijn ontrouw antwoordt hij met de mededeling dat hij de ware liefde gevonden heeft en van haar wil scheiden. Wanneer hij vertrekt wordt hij buiten gearresteerd en meegenomen voor verhoor. Weg man, weg rijkdom.

Jasmine wil een nieuw leven gaan opbouwen en trekt in bij Ginger. Die is gescheiden van Augie. Augie en Ginger hebben hun spaarpot, bestemd voor het starten van een eigen handyman bedrijf, ooit toevertrouwd Hal Francis. Al het geld is verdwenen, en daarmee hun toekomst. ....
Ginger werkt nu in een supermarkt, en leeft met twee zonen in een downtown appartement. Er is een nieuwe liefde in haar leven gekomen: de easygoing Chili, die goed met haar jongens overweg kan.

Jasmine en Ginger beginnen vol goede moed aan dit nieuwe gezamenlijke bestaan. Maar het gaat niet van een leien dakje....

Cate Blanchett zet een geweldige Jasmine neer, zij draagt de film, en die wint er door aan diepte. Het is niet alleen maar het verhaal van een echtpaar onder de nieuwe rijken en hun teloorgang. Het gaat over Jasmine die steeds haar ogen sluit en niets wil zien: geen onoirbare financiële praktijken, geen ontrouw van haar man. Ze leeft in een zelf geschapen werkelijkheid waarin het leven comfortabel en relaxed is, enkel genieten. En als daar een eind aan komt weet ze daar geen lering uit te trekken.
Dat is het meest tragische motief in de film: er zijn mensen die niets meer leren, wat ze ook ervaren, en dus weerloos meedobberen op het leven. De vrolijke stem van Jasmine op het vliegveld wordt trager en donkerder in de film, wat je hoort versterkt wat je ziet.

Woody Allen heeft een prachtig gestructureerde film afgeleverd, met mooie evenwichten:

• Beeld en geluid vertolken afwisselend de humor en soms de tragiek. De klassieke jazz-nummers in de soundtrack zorgen voor iets lichtvoetigs, maar soms ook iets onheilspellends.
• De film is opgebouwd uit twee tijdlijnen en ook die wisselen elkaar af. Scenes in het nu gaan snel en naadloos over in flashbacks, en dat geeft vaart.
• Het verhaal van de relatie tussen Ginger en Chili begeleidt het hoofdverhaal van Jasmine en Hal en vormt er een mooi contrast mee.

 

Film: The Mill and the Cross - 2011

Dit is de wonderlijkste film die ik ooit gezien heb. Eigenlijk wilden GJ en ik een andere film gaan kijken. Toen dat niet lukte, besloten we deze film te nemen, en belandden we in een waar visueel experiment. Ik vind de film fascinerend, een kijkfestijn. Maar wees gewaarschuwd: het verhaal zit 'm in de beelden, en niet in wat er gezegd wordt. Er wordt nauwelijks gesproken in deze film, en niet iedereen vindt dat prettig.
De film roept herinneringen in me op aan Stalker van Andrej Tarkovsky: langzame shots, prachtige close-ups, een slow motion film, om slechts enkele dingen te noemen over die briljante film.

Rutger Hauer als schilder Pieter Bruegel

In The Mill and the Cross wordt het bekende schilderij De Kruisdraging van Pieter Bruegel de Oude tot leven gewekt door de Poolse cineast Lech Majewski.
Het is een volgepakt schilderij. Pieter Bruegel was geïnspireerd door Jeroen Bosch. Vaak koos hij  het boerenleven op het platteland van Brabant en Vlaanderen als inspiratiebron. Op het schilderij zien we dat allemaal terug. Een markant onderdeel is de puntige rots met bovenop een molen. De kruisdragende Jezus wordt omringd door de menigte, die haast in feeststemming lijkt te zijn vanwege het wachtende vermaak: in de Middeleeuwen waren executies publieke evenementen.

De film lijkt een dromerige meditatie van de cineast over het schilderij. Daarbij gebruikt hij ingenieuze 2D en 3D hulpmiddelen en creëert er wonderbaarlijke effecten mee: de achtergrond van het beeld is schilderij, op de voorgrond staan acteurs. In de verte bewegen geschilderde ruiters te paard, dichtbij is er een straatbeeld met spelende kinderen. Het schilderij gaat daardoor  leven, en de werkelijkheid wordt schilderij, wat een vondst.

Naast de meditatieve flow van de film valt er ook veel te genieten van de prachtige beelden van het alledaagse leven. Er is alle moeite gedaan om het tijdsbeeld van toen in alle details tot leven te wekken, en wat mij betreft is dat zeer geslaagd. Het leven in de huizen, slapen en ontwaken, eten, werken, kinderen, de repressie van Spaanse soldaten die moordend en plunderend rondtrekken, het blijft boeien. En het blijft "schilderachtig", alsof delen van he schilderij weer tot leven komen, maar toch ook schilderij blijven. De wijze van filmen draagt daar aan bij: rustige "waarnemende" shots, en weinig of geen dialoog.

"Kruisdraging" van Pieter Bruegel de Oude (1564)

Twee verhaalijnen worden wel "verwoord":
Pieter Bruegel vertelt over het hoe en waarom van zijn schilderij, en Maria vertelt over haar zoon die gekruisigd wordt. Beide verhaallijnen vind ik niet zo interessant.
Wat me wel boeit is de molen op de rots. In de film zegt Bruegel dat de molenaar als God is: vanaf grote hoogte kijkt hij neer op het gedoe beneden. Al aan het begin van de film zien we het molenaarsechtpaar ontwaken en hun ochtendritueel uitvoeren. Hij gaat eten, zij begint te rommelen met potten en emmers. Ze bevinden zich in een gigantische grot, en slapen naast het mechaniek van de molen: immense tandwielen en assen. De molenaar zet het in werking, een imposant gebeuren. Hij stuurt de knecht naar boven en die beklimt een immense trap in het gewelf. Boven en buiten gekomen staat hij op de omloop van de molen. Later zal de molenaar, steeds in een wit  engelachtig gewaad, regelmatig de mensenmassa observeren. Er zijn prachtige beelden van de rots en de molen, zowel van onder- als van bovenaf. Het blijft fascineren: wat betekent die molen voor het mensengewriemel beneden ?