Boban in de vastentijd

 In de krant lees ik een lovende recensie over de tweede voorstelling Bruto van Boban Braspenning. Ik ben geen liefhebber van cabaret maar ik besluit een uitzondering te maken: dit zou wel eens een mooie avond kunnen worden. Alleen.... is dit een passend vermaak in de vastentijd? Daar kom ik aan het eind op terug. 

Eerst naar de voorstelling, in Odeon in Zwolle. Ik kom er voor het eerst. Er heerst een gezellige sfeer en ik ben snel voorzien van een kop koffie. De zaal is niet al te groot, ruim 200 personen schat ik, het aantal rijen tellend. Veel beenruimte heb ik niet. De nieuwere theater- en bioscoopzalen zijn duidelijk luxer. Op het podium staan twee gitaren en een vleugel klaar. Even na half negen komt Boban het podium op en begint de show. Een korte humoristische introductie "wie is Boban Braspenning" volgt. Ik kan het waarderen: de privé persoon èn de cabaretier Boban zijn beiden aanwezig. Dat maakt een eerlijke indruk op me, en die wordt later versterkt in de voorstelling.

Er zijn twee thema's: de superrijken, en de maakbaarheid van geluk en liefde. Het eerste zit vol morele verontwaardiging, het tweede is veel persoonlijker want het gaat over zijn eigen liefdesrelatie die stuk liep. De sketches zijn briljant: wat een mooie taalvondsten, en wat zet hij mooie typetjes neer. Hij weet ons als publiek gemakkelijk bij zijn verhaal te betrekken. Dat doet hij soms op een manier die ik te goedkoop vind: "Ik heb jullie nog niet goed genoeg gehoord, Zwolle, wat zeggen jullie nou?" Maar op andere momenten gaat hij met het publiek in discussie en improviseert hij erop los. Leuk voorbeeld: Hij vertelt hoe hij in zijn eerste show crowdfunding had gedaan met een QR-code, opbrengst te besteden aan de aflossing van zijn studieschuld. Tot zijn eigen verbazing hield hij er geld aan over. En nu stelt hij ons, Zwolle, de vraag of hij wel of niet inkomstenbelasting moet gaan betalen. Dat levert een hilarisch gesprek op, dat natuurlijk ook betrekking heeft op de superrijken die op allerlei manieren de belastingen weten te ontwijken. 

De liedjes zijn mooi en brengen soms ook rust in de show. En die stukgelopen liefdesrelatie: wat een prachtig tijdsbeeld van het gedoe over narcisme, zelfreflectie, de psycholoog, eindeloze gesprekken voeren. 

Dan nog mijn persoonlijke vraag aan het begin: Is dit voor mij een passend vermaak in de vastentijd, of leidt het af? Want de vastentijd, en ik heb het natuurlijk over de 40-dagentijd voorafgaand aan het Paasfeest, is toch een periode van verstilling, inkeer, en bezinning? Maar bezinning staat nooit los van gerechtigheid doen. Dat laatste klinkt wat groot en zwaar, maar volgens mij kan het ook klein blijven: goede dingen doen die bijdragen aan een integere, eerlijke, en dus goede samenleving. De ethische vragen die Boban Braspenning oproept gaan hier over: wat kunnen wij zelf eraan doen, niet alleen in ons eigen kleine wereldje, maar ook op systeemniveau? Met die vragen ging ik weer naar huis. Een ontspannende en aan het denken zettende cabaretvoorstelling in de vastentijd, boeiend.

What we can know - Ian McEwan (2025)

Op mijn verjaardag werd ik verrast met de nieuwste roman van de voor mij onbekende Ian McEwan. Blijkt hij één van de belangrijkste Britse schrijvers van na 1945 te zijn... Wil me niet kwalijk nemen Ian, ik heb van je roman genoten.

Toen ik het gelezen had wist ik niet goed hoe ik het plaatsen moest. Is het een dystopische roman, of een thriller, of een verhaal over intense liefdesrelaties? Ik geef de voorkeur aan het laatste. Maar voor de Engelstalige wiki is dat wellicht te klein: "Ian McEwan's What We Can Know is a philosophically charged, futuristic novel exploring knowledge, history, and human legacy". En daar valt ook wel wat voor te zeggen: dit is een rijk boek dat je op allerlei manieren kan pakken.   

Deel 1 begint in 2119. Tom Metcalf, werkzaam bij de Universiteit van South Downs, reist door de Engelse eilandenarchipel voor zijn onderzoek naar de verloren gegane sonnettencyclus A corona for Vivien van Francis Blundy. Na een hevige klimaatcrisis en een grote tsunami is Engeland deels ondergelopen. Ook zijn er lokale kernoorlogen gevoerd waardoor de machtsbalans in de wereld verschoven is: Afrika is nu een wereldmacht. 

Het verhaal spring terug naar 2014, naar een diner in het huis van Francis en Vivien Blundy. Francis brengt voor de eerste keer zijn sonnettencyclus A corona for Vivien ten ten gehore. Hij heeft het uitgeschreven op kostbaar leer, dat hij na afloop, oprolt en verzegelt, en aan Vivien geeft. Na die eerste keer wordt het gedicht nooit meer voorgedragen, maar het krijgt wel een cultstatus. De rol raakt zoek. Tom Metcalf gaat honderd jaar later op onderzoek uit. Deel 1 alterneert voortdurend tussen de gebeurtenissen rond het diner, en de zoektocht honderd jaar later.

Deel 2 is het dagboek dat Vivien vele jaren bijgehouden heeft. Ze legt op boeiende wijze haar belevenissen vast, nog voordat ze met Francis Blundy trouwt. Zo komen we te weten over een moord en hoe die Vivien tot haar besluit over de toekomst van het gedicht leidt.

Magistraal zoals McEwan in de huid van zijn hoofdpersonen kruipt. In de recensies die ik gelezen heb wordt vaak gewezen op het thema van de complexiteit van menselijke relaties. Daar is dit boek een prachtig voorbeeld van. Hij doet dat op een haast vanzelfsprekende manier, door gewoon te vertellen, en niet door het "te behandelen". Als vanzelf word je als lezer bij "grote vragen" gebracht: over trouw, schuld, vergeving, verantwoordelijkheid, sociale plicht, ethisch handelen.

Nadat ik het boek gelezen had heb ik ook de verfilming van zijn boek Atonement (2001) bekeken. Ook nu weer die gelaagdheid in het verhaal: er gebeurt heel veel dat niet gezegd wordt maar wat je je als lezer wel aan het denken zet. Waar is er dan verzoening, en kan dat door de beugel: die rechtvaardiging die Briony Tallis geeft van haar keus voor een happy end?    

PS: In dit interessante interview beantwoordt Ian McEwan vragen over What we can know.

 

The Diplomat (Netflix 2022-2025)

Ik denk niet dat het nog goed komt tussen deze serie en mij. In de laatste aflevering van seizoen 3, in de laatste paar minuten, wakkert de hoop eventjes op, om in de laatste dertig seconden weer volledig te verdampen. Maar daarover straks meer.

Eerst maar de goede dingen: Dit is een spannende serie over carrièrediplomaat Kate Wyler die in de hoogste regionen van het Amerikaanse diplomatenkorps werkt. Ze is getrouwd met Hal Wyler, eveneens top-diplomaat. Aan het begin van seizoen 1 wordt een Brits vliegdekschip in de Perzische Golf door een onbekende partij aangevallen. Er vallen 41 doden. Kate wordt op verzoek van de Amerikaanse president Rayburn overgeplaatst naar het Verenigd Koninkrijk. De Chief of Staff van het Witte Huis vraagt het Ambassadepersoneel om te onderzoeken of Kate geschikt is om vice-President te worden. Maar Kate is moeilijk in het gareel te krijgen. Op haar eigen energieke manier begint ze diplomatieke knopen te ontwarren en heeft daardoor al snel contacten met Prime Minister Trowbridge en Secretary of State Dennison. Last but not least: Kate en Hal hebben huwelijksproblemen en overwegen om te gaan scheiden.

Hiermee is het startschot gegeven. We tuimelen in hoog tempo van de ene in de andere verwikkeling, soms geloofwaardig, soms absurd. In de recensies lees ik dat we een goede inkijk krijgen in hoe top-diplomatie werkt: dit is hoe het gaat. Daar kunnen we Netflix dus een compliment voor geven: The Diplomat voegt zich bij de eregalerij van eerder verschenen diplomatenseries zoals House of Cards en Designated Survivor. The Diplomat wordt geprezen voor de grote rol die menselijke relaties spelen, zowel voor de professionele als de persoonlijke. We krijgen niet alleen de buitenkant van topdiplomatie te zien, maar ook hoe dat (liefdes)relaties beïnvloedt en dat levert een boeiend en rijk beeldverhaal op.

Maar toch... het komt niet meer goed. Het begint klein: het taalgebruik is grof. Het f-word, de JC's, en de Gvd's worden royaal gebruikt. Dat is een keuze - in Designated Survivor wordt hier veel minder gebruik van gemaakt. Van taalgebruik gaan we naar verhaallijnen: in the Diplomat spelen manipulatie en machtsmisbruik de hoofdrol. Het is een door en door machiavellistisch verhaal: het doel heiligt de middelen, en je mag elkaar dus puur instrumenteel gebruiken. De laatste 30 seconden van seizoen 3 laten dat op shockerende wijze zien. Het is zo koud in het onbezielde Netflix universum van The Diplomat... 

Mijn duidelijke afkeer van deze cynische kijk op de wereld kan door de Realpolitikers snel worden afgeserveerd als "weer zo'n idealistische en naïeve Gutmensch met hoge morele standaarden die nog geen deuk in een pakje met boter slaat".  Dat kan het goed doen in een debat: tegenstander belachelijk gemaakt, punt gescoord. Maar het simpele feit ligt er: Er zijn legio voorbeelden van personen met veel macht die zich hebben laten leiden door een moreel kompas en een hoopvolle blik op de toekomst. Laat ik volstaan met het noemen van president Obama. Lees de autobiografieën van Barak en Michelle Obama en je komt in beweging. Kijk naar The Diplomat en je zegt: waar zou ik me druk om maken, de wereld is immers een shithole?

Wisselwachter - Geert Mak (2025)

 Wat is dit een geweldig boek! Geert Mak overtreft zichzelf weer met deze biografie over president Franklin Rooseveld en zijn rechterhand Harry Hopkins gedurende de jaren 1933 - 1945. Een biografie kan "op afstand" geschreven zijn: met enige distantie wordt een persoon geanalyseerd en in zijn of haar tijd geplaatst. Wisselwachter heeft de intensiteit van een ooggetuigenverslag, alsof je al lezend zelf bij de gebeurtenissen bent, maar ook de objectiviteit van de professionele geschiedschrijver. Een gouden combinatie!

Na de gebruikelijke introductie van de achtergronden en de families waaruit Roosevelt en Hopkins zijn voortgekomen begint het boek in hoofdstuk 5 op stoom te komen. We zijn aangeland in 1933 en uitvoerig lezen we over de New Deal waarmee president Roosevelt de economische crisis van de jaren '30 te lijf gaat.  Hij is de visionair en de persoon met de macht om immense budgetten vrij te maken, Harry Hopkins de regelaar die alles aan de gang krijgt. Beiden zijn geen kille technocraten maar begeesterde idealisten die een sterke overheid willen inzetten voor een leefbare samenleving. En wat was dat nodig: de armoede was schrijnend.

Bijzonder hoe mijn eigen beelden van het Amerika van toen heel sterk blijken ingekleurd te zijn door de jaren '50 met hun voortdurende toename van de welvaart. Een beperkt plaatje dus, en Geert Mak weet op knappe wijze een helder en helaas ook schrijnend beeld neer te zetten van het leven van de gemiddelde Amerikaan: hoge werkloosheid, lage inkomens, en honger en kou in de gezinnen. De New Deal bracht grote veranderingen ten goede, maar creëerde ook de nodige problemen: bureaucratie, nepotisme, en verkwisting van kostbare budgetten. Harry Hopkins was een briljante organisator maar kon dit natuurlijk niet voorkomen.

Parallel met het levensverhaal van Harry Hopkins volgen we ook president Rooseveld. Vermakelijk is het om over de fireside chats te horen: de informele radiopraatjes die president Roosevelt regelmatig hield om de bevolking moed in te spreken. En het werkte: De samenleving reageerde positief op de New Deal en de toegankelijke president Roosevelt. Zijn sterke imago had hij in belangrijke mate te danken aan zijn vrouw Eleonora die onvermoeibaar door het land reisde, met de mensen sprak, en president Roosvelt zo informatie uit de eerste hand kon geven over wat er speelde. Maar ook lezen we over hun huwelijk dat ineengeschrompeld was tot een zakelijk contract en dat Roosevelt een ruime opvatting had van huwelijkse trouw....

Een tweede thema dat Geert Mak in detail verkent is de isolationistische koers van de Verenigde Staten in de jaren '30. President Roosevelt onderkende al midden jaren '30 welke bedreiging Hitler en nazi-Duitsland voor de wereldvrede waren. Maar hij had geen politieke ruimte om daar consequenties aan te verbinden door bijvoorbeeld het leger op te bouwen of steun te verlenen aan de oorlogsvoerende partijen. De Lend-Lease Act die Roosevelt in 1940 goedgekeurd kreeg blijkt de briljante eerste stap te zijn geweest om Amerika in de oorlog te betrekken. Zoals bekend gaf de aanval op Pearl Harbor in december 1941 de doorslag. 

Boeiend is het om de gebeurtenissen gedurende de oorlogsjaren te volgen. Harry Hopkins is inmiddels de vertrouweling van president Roosevelt. Hij blijkt niet alleen in het sociale domein van de New Deal uit te blinken. Ook als onderhandelaar bij de grote conferenties tussen de grootmachten blijkt hij de man te zijn die Churchill, Roosevelt, en Stalin met elkaar in gesprek houdt. En daarbij is hij niet alleen verbinder. Hij is ook een groot strateeg die de belangen van de Westerse wereld weet te behartigen en daarbij zelfs het vertrouwen van Stalin geniet.

De tol die ze moesten betalen voor hun inzet was hoog. Roosevelt en Hopkins hebben zich letterlijk dood gewerkt. In 1945 is hun gezondheidstoestand zo aan het verslechteren dat ze bezoekers laten schrikken door hun uitgeteerde voorkomen. President Roosveld overlijdt op 12 april 1945, Harry Hopkins op 29 januari 1946.

Dit boek lees je achter elkaar uit. Je leert er twee mannen kennen met grote talenten, en even grote karakterfouten. Verbijsterend, spannend, wijs, begeesterend, ontluisterend, van alles komt er bij me op. 

  

Wake Up Dead Man - A Knives Out Mystery (Netflix 2025)

Vlak voor Kerst verscheen in het Nederlands Dagblad de filmrecensie Detectivefilm Wake up dead man zet mes in het cultuurchristendom. Een interessant intro! Ik ontdekte dat dit de derde film is in de franchise Knives Out van regisseur Rian Johnson.

Ik ben begonnen met Wake Up Dead Man (2025) en heb daarna ook het eerste deel Knives Out (2019) en het tweede deel The Glass Onion - A Knives Out Mystery (2022) gekeken. Met veel plezier! Dit is een echte whodunit serie, zoals we die kennen in de detectiveverhalen  van Agatha Christi (Hercule Poirot),  en Sir Arthur Conan Doyle (Sherlock Holmes). Daniel Craig, welbekend van zijn James Bond films, speelt met zichtbaar plezier de rol van detective Benoit Blanc. Naar eigen zeggen gebruikt hij een overdreven Kentucky-accent. De films zijn stuk voor stuk oogstrelend met mooie shots en fraaie close-ups.

En hoe zit dat nou met "het mes in het cultuurchristendom" naar aanleiding van de derde film? Dat vind ik te stevig gezegd. "Christelijk leiderschap" is zeker een Leitmotiv in de film, maar niet een dominant thema. Dit is allereerst een onderhoudende detective over de jonge priester Jud Duplencity en de dorpspriester Jefferson Wicks. Het zijn rolmodellen in stevige zwart-witkleuren: de bewogen pastor en een op macht beluste en manipulerende geestelijke. Jud is een idealistische priester die zijn oude leven van bokser achter zich wil laten en herder wil zijn voor de gelovigen. Dat gaat met vallen en opstaan. Als hij een diaken afranselt wordt hij voor straf overgeplaatst naar de dorpskerk van Monseigneur Jefferson Wicks, een rabiate bullebas die de kerkgemeenschap uiteengedreven heeft door zijn donderpreken en extreme standpunten. Het kan natuurlijk niet goed gaan en de twee priesters krijgen steeds meer ruzie. Dat eindigt op onverwachte wijze: Tijdens de Goede Vrijdag mis wordt Jefferson Wicks vermoord in de kerk. De politiecommissaris schakelt Benoit Blanc in...

Ik heb daarna de eerste en de tweede film gekeken.

Knives out is een smakelijk verhaal over een grote erfenis die aan de neus van de familie voorbijgaat en terecht komt bij een wel heel onverwachte persoon.... die vervolgens op vileine wijze beschuldigd wordt van de moord op de erflater. Een goed geconstrueerd verhaal, waarin moreel gedrag een passende rol krijgt en daar houd ik van. In de recensies wordt stevig gedebatteerd over de duiding van de film: klassenstrijd, discriminatie en rassenongelijkheid, inkomstenongelijkheid, wat al niet. Daarover kan een interessant gesprek gevoerd worden maar de film heeft die behoefte niet bij me opgeroepen.

Over Glass Onion kan ik kort zijn: Dit verhaal vind ik te geconstrueerd en te "bedacht". Voeg daarbij dat het zich in een decadente vakantiewereld afspeelt en je bent me kwijt. Voor de liefhebbers wellicht nog steeds een spannende whodunit, dan heb je er een leuke avond aan.

Ruud Lubbers: een slag anders - Merriënboer & Steenbergen (2024)

 Een kloeke biografie over Ruud Lubbers, van Johan van Merriënboer en Lennart Steenbergen. De beide schrijvers zijn onderzoekers in dienst van het Centrum voor Parlementaire Geschiedenis verbonden aan de Faculteit der Letteren van de Radboud Universiteit te Nijmegen. Dit is een uitgebreide en zorgvuldig samengestelde biografie die naar ik aanneem de toets der kritiek zal kunnen doorstaan.

Ik lees graag biografieën. In dit geval was het een extra prettige leeservaring omdat ik "de Haagse jaren" van Lubbers zo bewust heb meegemaakt als student. De ambtenarenstakingen uit 1983 roepen sterke herinneringen bij me op, van wekenlange achterstanden in de postbezorging, en scherpe debatten  op tv èn op de studentenflats. 

De biografie geeft een uitgebreide beschrijving van de levensloop van Ruud Lubbers. Jeugd- en jonge jaren, zijn opleiding bij de jezuïeten in Nijmegen, en zijn eerste Haagse jaren als Minister van Economische Zaken in het kabinet Den Uijl worden chronologisch behandeld. Vanaf zijn premierschap kiezen de schrijvers ervoor om de grote maatschappelijke vraagstukken van die tijd elk met de eigen tijdlijn te behandelen. Er komen dus grote hoofdstukken voorbij over bijvoorbeeld de kruisraketten, de Europese samenwerking, en de samenwerking tussen Ruud Lubbers en (toen) Koningin Beatrix.

Het boek is vlot geschreven. De wetenschappelijke zorgvuldigheid leidt hier en daar wel tot een veelheid aan details: we volgens hem soms van dag tot dag. Dat geeft echter ook een goed inzicht in het verloop van de "grote momenten", bijvoorbeeld de besluitvorming over de kruisraketten.

We leren Ruud Lubbers kennen als de intelligente ontwerper van slimme compromissen, de snelle denker, de harde werker, en uiteindelijk ook de geslepen politicus die wist hoe macht gehanteerd moet worden.

Ruud Lubbers als persoon wordt niet vergeten. Familieman, dol op zijn kinderen en kleinkinderen, maar ook gesteld op mooie vrouwen. Bijzonder dat hij en Ria er in geslaagd zijn hun huwelijk intact te houden. En dan Ruud Lubbers de gelovige: een katholiek met een verlangen naar stilte en gebed. Hij had er  te weinig tijd voor genomen concludeerde hij in zijn eigen autobiografie. 

Warm aanbevolen, deze biografie, met de kanttekening dat de lezer enig doorzettingsvermogen moet hebben om door ruim 650 pagina's heen te komen.

Netflix: Messiah (2020) vijf jaren later

 Ik heb deze serie meteen in 2020 gekeken en er toen deze blog over geschreven. Zonder mijn reactie van toen te herlezen wil ik opnieuw opschrijven wat de serie bij me oproept. Dat geeft een mooi beeld van hoe ik er anders of juist hetzelfde tegen aankijk.

Dit komt het eerste bij me op: wat een ongelooflijk knappe verbeelding van wat het optreden van Jezus teweeg moet hebben gebracht in zijn dagen. Daar weten we het nodige van: aandachtige lezing van de vier evangeliën en een goed inbeeldingsvermogen zijn voldoende om je er een voorstelling van te maken

Het volk Israël wordt hardhandig onderdrukt door de Romeinen. Opstandige groepen en terroristische bewegingen roepen hun eigen gelijk van de dagen en nemen de wapens op. De samenleving dreigt aan de kook te raken. En dan verschijnt er een geheimzinnige jongeman met een wonderlijke prediking over het Koninkrijk Gods. Hij beschikt over wonderbaarlijke krachten en verricht bijzondere genezingen. "Moet ik al die verhalen geloven, is dit de beloofde Messias?" Dat was toen de vraag die menigeen zichzelf stelde. Is hij echt, of een bedrieger, een oproerkraaier...

In de tv-serie Messiah wordt dit verhaal opnieuw verteld, met onze eigen tijd en wereld als achtergrond. En deze eigentijdse verbeelding is razend knap in elkaar gezet. Het is een nieuw verhaal geworden dat verrassend begint: een uit het niets verschijnende prediker. al-Masih, weet in Damascus een schare Palestijnse volgelingen achter zich te krijgen en trekt met hen over de Golan hoogte naar de Israëlische grens. De Israeli's arresteren hem en Shin Bet agent Aviram Dahan ondervraagt hem. Hij is uit het lood geslagen wanneer al-Masih persoonlijke dingen van hem weet.

In de USA begint CIA case officer Eva Geller een onderzoek om vast te kunnen stellen wie deze man is, wiens belangen hij dient, en wat zijn plannen zijn. Al-Masih ontsnapt op miraculeuze wijze uit de Israëlische gevangenis en duikt vervolgens op in het dorpje Dilley in Texas. Hij redt de dochter van de dorpsdominee tijdens een tornado. Dat is het begin van een grote volkstoeloop naar Dilley: dit moet de wederkomst van de Messias zijn!

We zitten na drie afleveringen nu goed in het verhaal en dat wordt spannender en spannender. De vertelling wisselt voortdurend van perspectief door persoonlijke verhalen te volgen: de scepticus, de twijfelaar, de toegewijde. Allen worstelen met hun geloof of ongeloof: wie is deze Al-Masih? Vertrouw ik hem, of is hij een charlatan, of zelfs een politiek gevaar voor de wereldvrede? 

De serie blijft pakkend tot de laatste minuut en daarna. Want op het eind blijven beide mogelijkheden overeind, en zijn de gelovige dorpsdominee en de sceptische Aviram Dahan beiden tot andere gedachten gekomen en dus van plaats verwisseld. De serie is op knappe wijze heel ontregelend.  Elke opinie over Al-Masih lijkt aannemelijk totdat hij je bij de lurven pakt en je op wonderbaarlijke wijze confronteert met je diepste geheimen en trauma's en er helende woorden over uitspreekt.