Wat is dit een geweldig boek! Geert Mak overtreft zichzelf weer met deze biografie over president Franklin Rooseveld en zijn rechterhand Harry Hopkins gedurende de jaren 1933 - 1945. Een biografie kan "op afstand" geschreven zijn: met enige distantie wordt een persoon geanalyseerd en in zijn of haar tijd geplaatst. Wisselwachter heeft de intensiteit van een ooggetuigenverslag, alsof je al lezend zelf bij de gebeurtenissen bent, maar ook de objectiviteit van de professionele geschiedschrijver. Een gouden combinatie!
Na de gebruikelijke introductie van de achtergronden en de families waaruit Roosevelt en Hopkins zijn voortgekomen begint het boek in hoofdstuk 5 op stoom te komen. We zijn aangeland in 1933 en uitvoerig lezen we over de New Deal waarmee president Roosevelt de economische crisis van de jaren '30 te lijf gaat. Hij is de visionair en de persoon met de macht om immense budgetten vrij te maken, Harry Hopkins de regelaar die alles aan de gang krijgt. Beiden zijn geen kille technocraten maar begeesterde idealisten die een sterke overheid willen inzetten voor een leefbare samenleving. En wat was dat nodig: de armoede was schrijnend.
Bijzonder hoe mijn eigen beelden van het Amerika van toen heel sterk blijken ingekleurd te zijn door de jaren '50 met hun voortdurende toename van de welvaart. Een beperkt plaatje dus, en Geert Mak weet op knappe wijze een helder en helaas ook schrijnend beeld neer te zetten van het leven van de gemiddelde Amerikaan: hoge werkloosheid, lage inkomens, en honger en kou in de gezinnen. De New Deal bracht grote veranderingen ten goede, maar creëerde ook de nodige problemen: bureaucratie, nepotisme, en verkwisting van kostbare budgetten. Harry Hopkins was een briljante organisator maar kon dit natuurlijk niet voorkomen.
Parallel met het levensverhaal van Harry Hopkins volgen we ook president Rooseveld. Vermakelijk is het om over de fireside chats te horen: de informele radiopraatjes die president Roosevelt regelmatig hield om de bevolking moed in te spreken. En het werkte: De samenleving reageerde positief op de New Deal en de toegankelijke president Roosevelt. Zijn sterke imago had hij in belangrijke mate te danken aan zijn vrouw Eleonora die onvermoeibaar door het land reisde, met de mensen sprak, en president Roosvelt zo informatie uit de eerste hand kon geven over wat er speelde. Maar ook lezen we over hun huwelijk dat ineengeschrompeld was tot een zakelijk contract en dat Roosevelt een ruime opvatting had van huwelijkse trouw....
Een tweede thema dat Geert Mak in detail verkent is de isolationistische koers van de Verenigde Staten in de jaren '30. President Roosevelt onderkende al midden jaren '30 welke bedreiging Hitler en nazi-Duitsland voor de wereldvrede waren. Maar hij had geen politieke ruimte om daar consequenties aan te verbinden door bijvoorbeeld het leger op te bouwen of steun te verlenen aan de oorlogsvoerende partijen. De Lend-Lease Act die Roosevelt in 1940 goedgekeurd kreeg blijkt de briljante eerste stap te zijn geweest om Amerika in de oorlog te betrekken. Zoals bekend gaf de aanval op Pearl Harbor in december 1941 de doorslag.
Boeiend is het om de gebeurtenissen gedurende de oorlogsjaren te volgen. Harry Hopkins is inmiddels de vertrouweling van president Roosevelt. Hij blijkt niet alleen in het sociale domein van de New Deal uit te blinken. Ook als onderhandelaar bij de grote conferenties tussen de grootmachten blijkt hij de man te zijn die Churchill, Roosevelt, en Stalin met elkaar in gesprek houdt. En daarbij is hij niet alleen verbinder. Hij is ook een groot strateeg die de belangen van de Westerse wereld weet te behartigen en daarbij zelfs het vertrouwen van Stalin geniet.
De tol die ze moesten betalen voor hun inzet was hoog. Roosevelt en Hopkins hebben zich letterlijk dood gewerkt. In 1945 is hun gezondheidstoestand zo aan het verslechteren dat ze bezoekers laten schrikken door hun uitgeteerde voorkomen. President Roosveld overlijdt op 12 april 1945, Harry Hopkins op 29 januari 1946.
Dit boek lees je achter elkaar uit. Je leert er twee mannen kennen met grote talenten, en even grote karakterfouten. Verbijsterend, spannend, wijs, begeesterend, ontluisterend, van alles komt er bij me op.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten