Een nieuwe kans voor kernenergie ?!

Onlangs stond er een lezenswaardig interview met "techniekfilosoof" Behnam Taebi in Trouw. Hij pleitte er voor om op nationaal niveau een goed gesprek te gaan hebben over de pro's en contra's van kernenergie, groene energie, en fossiele energie.
Dat deed me denken aan de thorium reactor waarover  ik enkele jaren geleden voor het eerst las. Het is een techniek waarbij thorium als brandstof gebruikt wordt, opgelost in gesmolten zout.
In de jaren '60 is in het Oak Ridge National Laboratory (ORNL) een werkende thorium reactor gebouwd. Omdat de technologie van de uranium reactor inmiddels betrouwbaar en beheersbaar geworden was, en omdat met deze laatste technologie ook gemakkelijker hoog verrijkt uranium voor kernwapens kon worden gemaakt werd het onderzoeksprogramma voor de thoriumreactor stilgelegd.

Oktober 1967: ORNL-directeur Alvin Weinberg meldt dat de thoriumreactor 6000 uren gedraaid heeft

Recentelijk zijn in een aantal landen onderzoeksprogramma's opgestart om de thoriumreactor verder te ontwikkelen en geschikt te maken voor grootschalige commerciële toepassing. Met name India, dat grote voorraden thorium in de bodem heeft, en China spenderen hier grote bedragen aan.
Ook in Nederland is het onderzoek van de thoriumreactor weer opgepakt. In Delft werkt een research groep onder leiding van professor Jan Leen Kloosterman aan een verbeterde thorium reactor.

De voorstanders van energie opwekking met thorium reactors bepleiten de toepassing van een mix van groene energie (wind en zon) en energie uit thorium reactors.
Maar waarom is zo'n thorium reactor veiliger dan de kerncentrales die we nu overal aan het sluiten zijn ?
Op die vraag zijn een aantal goede antwoorden te geven:

• bij de opwekking van kernenergie komt geen CO2 vrij. 
• de reactor is veel veiliger omdat de dynamica van het proces heel anders is dan in de uranium reactors. Het thorium is opgelost in zout en deze mix stroomt. Een op hol slaand kernsplitsingsproces zorgt voor expansie van de thorium-zout mix en dat werkt remmend. Ook kan, ingeval van een escalerend proces, het zout snel worden afgevoerd naar lager gelegen opslagtanks. Ook dat werkt  remmend op het kernsplitsingsproces.
• Er wordt veel minder radioactief afval geproduceerd. 
• De techniek kan geschikt worden gemaakt om kernafval met een langdurig hoog stralingsniveau als brandstof te gebruiken. Deze worden omgezet in  nieuwe afvalprodukten die veel korter veilig gesteld hoeven te worden.
• Het is nagenoeg onmogelijk om hoog verrijkt uranium voor kernwapens te produceren met de thorium reactor. Ook de kans op diefstal van hoog verrijkt uranium is gering omdat het is opgelost in zeer agressief zout en er ook extreem hoge gammastraling vrij komt in de reactor.

Maar dan nu de bezwaren en de tegenwerpingen. En die zijn eveneens fors:

• De thoriumreactor is nog lang niet productie-klaar. Dat heeft te maken met grote technische uitdagingen. Het proces verloopt onder extreme omstandigheden: er is een temperatuur  van 650 graden Celsius nodig, er wordt gebruik gemaakt van agressieve zouten en er wordt intense gammastraling geproduceerd. Dit alles stelt de hoogste eisen aan de te gebruiken materialen.
• Een Chinees onderzoeksteam besprak deze uitdaging met de researchgroep in Delft. Er zijn nu nog geen garanties af te geven dat een reactor 20 jaren lang veilig kan functioneren. Een advies om dan na 7-8 jaren de gehele installatie te vervangen leidt tot een economisch probleem: zoiets is onbetaalbaar.
• Op de Thorium-pagina van de organisatie Wise - die zich ten doel heeft gesteld de wereld vrij te maken van kernenergie, dat dan wel weer - wordt gemeld dat het maar zeer de vraag is of thoriumreactoren bijdragen aan non-proliferatie. In een artikel in Nature getiteld Thorium fuel has risks wordt duidelijk gemaakt dat het kernsplitsingsproces in de thoriumreactor geschikt kan worden gemaakt voor de produktie van proactinium 233. Dat vervalt binnen enkele maanden tot uranium 233, waarmee kernwapens gemaakt kunnen worden. Ook in dit artikel wordt hier op gewezen
• Oud-hoogleraar Wim Turkenburg, ook wel "de energieprofessor" genoemd, wijst op een timing probleem: het zal vermoedelijk tientallen jaren gaan duren voordat de thoriumreactor breed inzetbaar is. Maar ruim voor die tijd moeten we de CO2 uitstoot al hebben ingeperkt tot de afgesproken niveaus. De technologie komt dus te laat.

Mijn conclusie is: Jammer, maar dit gaat niet lukken. De bezwaren zijn dusdanig groot dat de publieke opinie niet overtuigd zal worden van het nut, en de politici zullen zich wel tien keer bedenken voordat ze politieke zelfmoord plegen door te pleiten voor "kernenergie nieuwe stijl".  Heeft het dan nut om kleinschalige onderzoeksprogramma's uit te voeren ? Dat lijkt mij van niet....

The Justice Conference

Dat had ik niet verwacht toen ik me in april opgaf: van de 1800 bezoekers die afgelopen zaterdagochtend naar de Midden Nederland Hallen in Barneveld zijn gekomen, is driekwart jong-volwassen, twintigers en dertigers. Wie had het over gemakszucht en zelfgenoegzaamheid van de volgende generatie ? Weinig van te merken hier !
Er was meer dat me verraste. Ik had me nauwelijks voorbereid: een zaterdag-conferentie van Tear over gerechtigheid, goed om me te laten uitdagen. Ik ben onder de indruk gekomen van de kwaliteit van de sprekers en de professionele uitvoering van het programma; ruim vijftien TED Talks, afgewisseld met muziek en cabaret.

OK, wat is die Justice Conference precies? Uit de FAQ van de Justice Conference: The Justice Conference richt zich op iedereen die wil weten hoe je rechtvaardig samenleven in praktijk kunt brengen in je eigen omgeving. 
De conferentie wordt georganiseerd door de christelijke hulpverleningsorganisatie Tear. Hun mission statement is duidelijk: actief betrokken zijn bij een wereldwijde christelijke beweging van mensen die zich niet wil neerleggen bij armoede en onrecht. Deze beweging laat zich leiden door de oproep uit de Bijbel om niets anders dan recht te doen (Micha 6 vers 8).

Na een goed begeleide parkeeractie en een vlotte registratie konden we in de Exporuimte onze koffie halen en de stands van tientallen organisaties bezoeken. Daar zaten bekende organisaties tussen zoals Present, de Micha beweging, Umoja, Vluchtelingenwerk, en Schuldhulpmaatje, maar ook voor mij nieuwe initiatieven als het Museum of Humanity met prachtige foto's, de Vegan Church met allerlei vega hapjes, en 24-7 prayer met een gebeds-bestelbus.

Natuurlijk zijn er enkele TED Talks die me in het bijzonder hebben geraakt:

• ICT ondernemer Jos Honing vertelt hoe de Justice Conference van 2016 hem raakte. Hij besloot in zijn eigen buurt de handen uit de mouwen te steken en een zieke moeder met drie jonge kinderen te gaan helpen. Met vallen en opstaan ontstond er vertrouwen tussen de beide gezinnen. Nu trekken ze regelmatig met elkaar op. Dit verhaal was een appèl op "gewoon beginnen"
• De Griekse oud-testamentica Myrto Theocharous doet niet alleen bijbelonderzoek, maar is ook actief betrokken bij vluchtelingenwerk op de Griekse eilanden. Ze trekt een parallel tussen de heiligheid van de Ark en de heiligheid van elk mensenleven. God staat het niet toe dat het heilige behandeld wordt alsof het zomaar een object is.
• Bart Brandsma is als filosoof geschoold en heeft zich uitvoerig verdiept in polarisatie. Nu traint hij o.a. burgermeesters, de politie, en managers in conflicthantering en depolarisatie. Hij heeft een overzichtelijk model waarin hij de hoofdrollen en de game changers behandelt. Boeiend en tegendraads.
• Mpho Tutu, dochter van oud-aartsbisschop Tutu, vertelt over haar ervaringen gedurende de Apartheidsjaren in Zuid-Afrika, en hoe je als gemeenschap tot verzoening komt. Haar vader was voorzitter van de Truth and Reconciliation Commission die tot taak had om de begane wandaden te inventariseren en waar mogelijk de daders en de slachtoffers te ondersteunen 
• Ben Tiggelaar helpt ons zoals altijd met een aantal praktische tips hoe we beter aan onze plannen kunnen werken. Iedereen kent het: je hebt een goed voornemen, maar er komt weinig van terecht, om allerlei redenen. Op basis van degelijk gedragsonderzoek heeft Ben in de loop der jaren een aanpak bedacht die hij uitlegt met het beeld van der ladder met drie sporten: het doel, het gedrag, en de support. We krijgen allemaal een exemplaar van zijn boek De Ladder mee zodat we thuis er mee aan de slag kunnen.
• Tot slot is er Otto de Bruijne, "schrijver, kunstenaar, theatermaker". Als geen ander weet hij humor en diepe ernst samen te brengen in één performance. Als je 1800 mensen kunt laten schaterlachen, en even later twee minuten stil kunt laten wezen.... dat is knap. Samen met hem bidden we hardop het Onze Vader.

CU-congres "Rijnland werkt"

Vrijdagochtend 24 februari heb ik mijn oudste zoon vergezeld naar het minicongres van de ChristenUnie over Rijnland werkt.
Op het congres werd de gelijknamige studie van het Wetenschappelijk Instituut van de CU overhandigd aan VNO-NCW voorzitter Hans de Boer.
Een prettige en interessante ochtend. Een jaar of tien geleden maakte ik voor het eerst kennis met de begrippen Rijnlands en Angelsaksisch ondernemen. Ik vond het meteen een nuttig begrippenpaar:

• Rijnlands ondernemen staat voor samenwerking tussen bedrijfsleven, overheid, en samenleving, belangenafweging van werkgever en werknemer, continuïteit, en lange termijn
• Angelsaksisch opndernemen staat voor winstmaximalisatie, aandeelhouderswaarde, efficiency en meetbaarheid, en een korte termijn focus op aantoonbare resultaten

Een alleraardigste uitleg staat in Cruijff is een Rijnlander, Van Gaal een Angelsaks.

het studierapport van de CU

Het leek me meteen duidelijk dat, hoewel mijn sympathie bij Rijnlands ondernemen lag en nog steeds ligt, beide aanpakken hun sterke en zwakke kanten hebben. Je moet daarom altijd naar de optimale mix voor jouw bedrijf zoeken. Rijnlands en Angelsaksich ondernemen bieden mij een gereedschapskist om te kijken of ik de zaken goed aanpak.

Het aardige is dat je het ook goed gebruiken kunt in het besturen van vrijwilligerswerk. Daar is een Angelsaksich instinct nog wel eens nuttig. Doelen zijn niet altijd helder, mensen verliezen zich in operationele taken en bewaken de hoofdlijnen niet meer, en de vraag of het nog nuttig is wat je aan het doen bent wordt vergeten.

De aftrap gisterochtend was voor Dirk Duijzer, directeur Coöperatie, Bestuur en Duurzaamheid bij de Rabobank. Hij liet o.a. zien hoe het Rijnlandse denken verweven is in de uitgangspunten van het beroemde Nederlandse poldermodel. Dat stempelt tot op de dag van vandaag het debat tussen overheid, bedrijfsleven, en burgers:

1. Brede kennisdeling en scholingsmogelijkheden voor iedereen
2. Sociale vangnetten voor de minder bedeelden
3. Verkleining van de afstand tussen arm en rijk
4. Zeggenschap en betrokkenheid van werknemers
5. Integrale verantwoordelijkheid van bestuurders

Hans de Boer nam daarna de studie in ontvangst en gaf er zijn commentaar op:

• Vereenzelvig "Rijnlands"niet met "christelijk-sociaal": "Angelsaksisch" floreert in Amerika, en dat is één van de meest christelijke landen van de wereld.
• Werken collectiviteiten altijd beter dan individuen ? Hebben we altijd en voor alles CAO's nodig, of kunnen we meer overlaten aan het individu ?
• De politiek is te veel gericht op de actuele onderwerpen en biedt geen samenhangende visie op de toekomst, Maar daar heeft het bedrijfsleven wel behoefte aan.

Carola Schouten bedankte alle ondernemers die aan het boek hebben meegewerkt. Ook zij wilde "Rijnlands" niet christelijk noemen, maar verwachtte wel dat het christenen zou aanspreken, en dat het nu nodig is naar een nieuwe invulling te zoeken. Er is meer behoefte aan individueel maatwerk, maar de samenhang blijft wel nodig. De CAO's kunnen niet overboord.
 

Hans de Boer, Cartola Schouten, en Dirk Duijzer in debat op het CU congres Rijnland werkt

De ochtend werd afgerond met een debat tussen de forumleden onderling, en met de zaal. Er was een levendige discussie over de vraag hoe we bedrijven naar Nederland krijgen. Hans de Boer gaf aan dat dit een belangrijk speerpunt voor hem is en dat hij bedrijven uit Londen naar Amsterdam probeert te krijgen. Daarbij wordt hij gehinderd door Nederlandse regels over de hoogte van de bonus, en van de Nederlandse vennootschapsbelasting. Niet iedereen was het eens met de pragmatische benadering van aanpassing aan Angelsaksische voorkeuren. Bonussen stimuleren het eigenbelang, welke captains of industry willen we binnenhalen ? We zijn op zoek naar lange termijn investeerders, die niet voor het snelle geld gaan.
De benadering van Hans de Boer kan ik wel waarderen: een no-nonsense en doelgerichte aanpak, met de bereidheid om compromissen te sluiten en je voorkeuren en overtuigingen te doseren. Dat vinden principieel ingestelde mensen maar niks, en dat bleek dan ook in de discussie.

Trots op het CDA verkiezingscongres

Ik ben niet zo'n congresbezoeker als het om het CDA gaat. Ik zet me, met veel plezier,  in voor de lokale afdeling in onze gemeente, maar mijn zaterdagen in en vooral om het huis zijn me dierbaar. Dat ontspant me en geeft me energie.
Maar afgelopen zaterdagmiddag heb ik er voor gekozen om het landelijke CDA verkiezingscongres te bezoeken. In de nieuwe Midden Nederland Hallen in Barneveld, dus in de buurt. Ik heb er geen spijt van gehad, sterker nog: het heeft me bezield en geïnspireerd, en dat had ik niet verwacht. Ik heb echte democratie in actie gezien.

Speech van Sybrand Buma tijdens het CDA verkiezingscongres

Dat gebeurde vooral bij de behandeling van de amendementen op het landelijke verkiezingsprogramma. Een landelijke werkgroep heeft het concept verkiezingsprogramma gemaakt, met meerdere consultatiemomenten in de regio's, en een CDA1000 dag waarop duizend CDA-ers een dag lang brainstormden over het programma.
Op het concept programma waren honderden wijzigingsvoorstellen binnengekomen: de amendementen. Een aantal ervan zijn gistermiddag aan de aanwezige CDA-leden ter besluitvorming voorgelegd. En daar zag ik echte democratie in actie.

Eén van de amendementen ging over de verhoging van de Defensiebijdrage. Alle CDA-ers vinden dat die omhoog moet, maar de vraag is hoeveel ? De NAVO-norm is 2 % van het BBP. Het Europees gemiddelde ligt rond de 1,5 %, en Nederland zit daar nog weer onder. De programma werkgroep had voorgesteld om te streven naar 1,5 % verhoging. De voorstellers van het amendement wilden klare wijn schenken en kozen niet voor streven naar maar voor een welbepaalde verhoging van 1,5 %. Dat leidde tot een stevige uitwisseling van meningen. Het bestuur wilde voorzichtigheidshalve ruimte laten in de omvang van de verhoogde bijdrage, vanuit de zaal waren er vele reacties waarin werd aangedrongen op duidelijkheid. Het lijkt een subtiel verschil, maar er werd heel verschillend over gedacht. De voorzichtige, pragmatische aanpak, of een radicale en duidelijke stellingname ? De leden hebben het laatste woord..... Er werd gestemd, en de keus viel op duidelijkheid: 1,5 % moest het zijn, zo beslisten 1500 CDA-ers.

Een tweede amendement ging over het voorstel van de programmacommissie om de OV jaarkaart voor studenten te vervangen door een bijdrage voor de reiskosten van huis naar de plaats van onderwijs. Ook hier werd weer fel gedebatteerd, door jong en oud. Opnieuw kozen de 1500 CDA-leden ervoor om een andere koers te varen dan het bestuur: de OV-jaarkaart moet er blijven.

Iedereen praat mee tijdens deze discussies: de landbouwer van de Veluwe, de patriciër uit Friesland, de burgermeester van Den Bosch, de werkende huismoeder uit Assen en de studente uit Leiden. Hier is een dwarsdoorsnede van de Nederlanders aanwezig, en samen besluiten we welke koers we willen varen in dit land.
Zo doen we dat, dit is echte democratie. Het maakte me trots zaterdagmiddag !

Nieuwjaarsreceptie gemeente Epe

Ik kom er graag, op de Nieuwjaarsreceptie van de gemeente Epe. Op de eerste of de tweede maandagmiddag in het nieuwe jaar, om half vijf, vaste prik. Beneden word je bij je binnenkomst welkom geheten en de weg gewezen naar de garderobe en en de plaats van samenkomst. Bovenaan de trap staan de burgermeester en zijn echtgenote gevolgd door de wethouders klaar om je een voorspoedig 2017 toe te wensen.  Daarna loop je langs de Expositieruimte van de Ring en kun je beginnen met het handenschudden en gelukwensen van de vele bezoekers, en natuurlijk wordt er goed voor de inwendige mens gezorgd.

Ik hou van die mengelmoes van volksheid en bevlogenheid. Jong en oud, autochtone Veluwnaren en nieuw-gevestigden, sporters, cultuurliefhebbers, ondernemers, welzijnswerkers, dorps- en buurtvertegenwoordigers, lokale politici, kerken, brandweer en politie, alles loopt door elkaar, begroet oude bekenden, of maakt kennis met een nieuw gezicht.
Er zit energie in dit gezelschap, betrokkenheid op lokaal welzijn , de passie om te knokken voor een zaak waar je in gelooft, waar je tijd in stopt, samen met de anderen van je groep of club, stichting of vereniging. Dat maakt het inspirerend om hier bij te zijn.

De Vrijwilliger van het Jaar en de winnaar van de Sportprijs 2016

Na een poosje houdt burgermeester Hans van der Hoeve zijn Nieuwjaarstoespraak. Hij heeft een ijzersterk begin:
"Mag ik even uw aandacht ? Aandacht is iets bijzonders. Aandacht is een recht van u allemaal. Waarbij ik me afvraag waarom aandacht ontvangen toch zo makkelijk is en geven zo moeilijk. U luistert nu uiteraard naar mijn verhaal, of bent u wellicht meer bezig met waar de hapjes blijven of wie u zo dadelijk nog wil spreken? Het woord aandacht fascineert mij. Aandacht gaat over ‘oplettendheid’, ‘belangstelling’ en ‘luisteren’. Wie niet kan luisteren, kan ook geen aandacht schenken. In 2016 overleed voetballegende Johan Cruijff. Hij zei: Het is het verstandigste om zoveel mogelijk te luisteren, want dat is goed voor je algemene ontwikkeling. Als je er tien procent van leert, dan ben je de anderen al een eind voor. Aandacht is inderdaad eerst luisteren naar de ander. We horen vaak wel de woorden van een ander maar gaan er direct in ons eigen hoofd mee aan de slag. We luisteren  vaak om te reageren of we zitten op het puntje van onze stoel om een advies te geven of oplossing aan te dragen, nog voor de ander klaar is met praten. We luisteren te vaak vanuit onze eigen ervaringen, met onze eigen gedachten en oordelen.”

Punt gemaakt, Hans, goeie ! Daarna volgt een duidelijk verhaal over de stand van zaken in onze gemeente. Not bad: veilig, goedkoop, en met 100 % wildgarantie. 

Als we na de toespraak weer een poosje hebben geborreld en genetwerkt is het de beurt aan wethouder Erik Visser en oud-burgermeeste Eland voor de bekendmaking van de Vrijwilliger van het Jaar. Ook een goede gewoonte: Elk jaar worden drie vrijwilligers in het zonnetje gezet en één ervan mag zich de Vrijwilliger van het Jaar noemen. Hanny Baarspul gaat met de eer strijken: 80+ en nog volop actief in allerlei vormen van welzijnswerk voor ouderen. Bij de SWOE, de Zonnebloem, en de kerk.

Hanny Baarspul is gekozen tot Vrijwilligster van het Jaar

Daarna reikt wethouder Robert Scholten de Sportprijs 2016 uit aan skeeleraar Tiemen van der Kolk. Voor het eerst wordt er ook een Heel-Epe-beweegt prijs toegekend voor maatschappelijk- sportinitiatieven. Deze gaat naar S.V.Wissel voor het organiseren van het landelijke J.P. van de Bent toernooi voor voetballers met een beperking.

Zo hou je een lokale gemeenschap vitaal. Geen vrijwilliger of sporter die vraagt om de prijs. Maar elke winnaar, ieder jaar opnieuw voelt zich - terecht - vereerd met deze hulde in de eigen gemeente.

Wel of niet stemmen op 6 april ?

Ik ben er uit: ik ga ja stemmen: ik ben vòòr het Associatieverdrag. De opportunistische keus om om acht uur 's avonds te kijken of de kiesdrempel van 30 % gehaald wordt, en dan zo nodig nog gauw  ja gaan stemmen.... nee, dat past me ook niet.
Of ik het verdrag ook gelezen heb ? Nou nee,  maar wat geeft dat ? Er is immers goed over nagedacht door mensen die ik mijn vertrouwen en mandaat heb gegeven  ? Veel nee stemmers zullen het ook niet gelezen hebben.
Ik spreek hiermee mijn vertrouwen uit in de vertegenwoordigende democratie, de tegenstanders uiten veelal hun afkeer van een politiek systeem dat het hunne niet meer is. NRC hoofdredacteur Hans Nijenhuis beschrijft een alleraardigste dialoog tussen een ja en een nee stemmer. Daar uit blijkt wel waar de echte discussie over gaat: vertrouwen we onze democratie en onze volksvertegenwoordigers nog ?

Laat ik eerlijk zijn: ondanks mijn afkeer van dit misbruik van het raadgevend referendum en mijn diepe minachting voor alles wat te maken heeft met GeenStijl : het levert wel een scherp debat op over de fundamentele problemen in onze samenleving. Veel mensen die je anders niet zult horen laten nu van zich weten. En daar gaat "democratie" natuurlijk wel over: one man, one vote, voor rijk en arm, volks of elite. Voor deze erkentelijkheid wil ik toch een zeer kleine veer op de hoed van Jan Roos steken.

Als vertrouwen, of scherper: gebrek aan vertrouwen het echte onderwerp is - en dat vind ik - dan moeten we het daar over hebben.
Ik heb als hoogopgeleide met een goede baan geen sores. Maar wat als je geen baan hebt, of alleen tijdelijke wurgcontracten krijg voorgeschoteld ? Wat als je geen huis kunt kopen omdat de bank je geen hypotheek wil geven ? Wat als je buurt multi-culti wordt, en je je niet meer op je gemak of zelfs niet meer veilig voelt ? Wat als je je een slag in de rondte werkt om geld te verdienen, je oude moeke te helpen die geen goede zorg meer krijgt, en je haast geen tijd meer hebt voor je kinderen ? Je wordt bozer en bozer, of je verzuurt, of je stopt gewoon te geloven in met elkaar kunnen we het beter maken.

En daar moeten we volgens mij nou juist gaan beginnen. Daar ga ik aan de slag: in mijn eigen buurt steek ik de handen uit de mouwen en stop een groot deel van mijn vrije tijd in met elkaar kunnen we het beter maken. Ik ga dingen doen waar ik talenten voor gekregen heb, en heb er tussen haakjes ook gewoon plezier in. Ik help mee met lokale besturen van goede doelen clubs, en probeer mensen te verbinden. Daar geloof ik in.

Het gaat om trust building, zo'n mooie Amerikaanse term waar we geen goede Nederlandse uitdrukking voor hebben. Vertrouwen in de samenleving ontstaat en groeit door in actie te komen. Met welke kwaliteiten staat hier in een handig "deugdenlijstje".

1. integriteit
2. vakkundigheid
3. invoelingsvermogen
4. betrouwbaarheid
5. vriendelijkheid

En dan hoop ik maar dat er ook mensen zijn die visie hebben voor de macro verbanden: nationaal en Europees. Want met alleen lokale initiatieven komen we er natuurlijk ook niet. Mogelijkheden genoeg, en voor elk wat wils.

Basisinkomen

Van collega's kreeg ik  onlangs het boekje Gratis geld voor iedereen van Rutger Bregman. Het is een vurig pleidooi voor de invoering van het basisinkomen. Rutger Bregman (1988) is een jonge historicus die in een razend tempo zijn sporen verdient als schrijver en publiek spreker. Hij publiceerde in de toonaangevende Nederlandse dag- en weekbladen (Parool, Trouw, en Groene Amsterdammer).

Gratis geld voor iedereen gaat over het basisinkomen. Het leest vlot, soms is de toonzetting haast populair. Maar als je het uitgebreide notenapparaat op de laatste pagina's doorneemt, merk je dat Rutger Bregman zijn huiswerk goed heeft gedaan. Dit is een goed onderbouwd verhaal dat je niet achteloos aan de kant kunt schuiven.

In de afgelopen weken merk ik dat dit onderwerp met stip in de publieke discussie is binnengekomen:

• Trouw schrijft een artikel over het boek 
• VPRO wijdt op 12 april een uitzending van Tegenlicht aan het basisinkomen
• In de Tegenlicht uitzending wordt de Groninger groep MIES genoemd die kleinschalige voorstellen ontwikkelt  waarmee gemeenten kunnen gaan experimenteren

Ik denk dat dit komt door de groeiende bewustwording van de volgende automatiseringsgolf die over ons heen komt. Door het toepassen van slimme robots - en "slim" moet je nu heel serieus nemen - zullen vele mensen hun baan gaan verliezen. We kunnen proberen al die werkelozen een uitkering te geven, maar iedereen snapt wel dat het tijd wordt om anders om te gaan springen met onze waardering van betaald werk, vrijwilligerswerk, mantelzorg, en vrije tijd.

  

Kortom: er is een sterk gevoel van urgentie  veel energie om er iets van te gaan maken. Maar wat zeggen de critici ervan ?

• In deze Belgische blogpost worden vier bezwaren behandeld. Het is het meest toegankelijke artikel dat ik heb kunnen vinden, en de bezwaren zullen serieus genomen moeten worden. De bezwaren wisselen sterk van aard, en leiden dus tot verschillende discussies. Het argument over betaalbaarheid leidt tot kostencalculaties, het argument over rechtvaardigheid leidt tot een meer ethische gedachtenwisseling over wat rechtvaardigheid is ten aanzien van inkomen. Hoe eerlijk is het dat een gezond en rijk persoon evenveel krijgt als een arm verlamd iemand in een rolstoel ?
• Dit artikel van Bas Jacobs gaat diep in op ecoonomische en fiscale bezwaren. Sommige argumenten, zoals "de overheid kan niet langer meer gerichte ondersteuning aan de zwakken geven" liggen in het verlengde van het rechtvaardigheidsargument in de Belgische blogpost.

Ik kan me goed vinden in het voorstel om kleinschalige experimenten te gaan doen, Die worden door verschillende partijen uitgewerkt, zoals door MIES (zie hierboven), maar ook door de Vereniging Basisinkomen die al wat langer met dit bijltje hakt.

Discussies over het big bang scenario van grootschalige overschakeling naar een ander werk en inkomsten paradigma zijn vruchteloos. Begin maar eens lokaal met proeftuintjes, laat wetenschappers meedenken en geef goede onderzoeksvragen mee, en laten we dan maar eens zien wat er aan wenselijks en onwenselijks gebeurt.

EU-Veluwnaar en Geert Mak

Geert Mak heeft op zondagmiddag 22 september de 24e Abel Herzberg lezing gehouden, vanuit de Rode Hoed in Amsterdam. Ik heb zijn toespraak gelezen in Trouw, en was er meteen weg van. Wat kan die man al vertellend analyseren, en zijn visie en argumenten als een verhaal vertellen ! Hij verwoordde heel precies de redenen voor mijn aarzelingen bij Europa: Telt mijn buurt, en mijn dorp, en de mensen met wie ik er samenleef, mee in in dat verre en technocratische  Europese Parlement in Brussel ? Waarvoor zijn die pietluttige regeltjes die het ondernemen soms zo stroperig maken,  nodig ? Met mijn verstand en overtuiging ben ik pro-Europa, maar het hart stribbelt regelmatig tegen. Ik geef hierna een samenvatting van zijn lezing:

Geert Mak in de Rode Hoed

De lezing van Geert Mak heeft de titel Erken de behoefte van mensen aan thuis. Hij begint te vertellen over zijn vertrek uit Jorwerd, en wat dat met hem en zijn vrouw deed. De bekende wereld van alledag, waarin je de mensen en hun verhalen kent en een geschiedenis met elkaar deelt, is plotsklaps weg. Je moet opnieuw beginnen.
Dat brengt Geert Mak bij het centrale begrippenpaar van de lezing: plaats en ruimte. Hij omschrijft ze het als volgt: "plaats" is waar we ons thuis voelen, waar traditie en omgangsvormen voorspelbaarheid, orde en veiligheid bieden, waar oude en nieuwe verhalen samenbinden, waar een gezamenlijk doorleefde geschiedenis vertrouwen biedt voor een gezamenlijke toekomst."Ruimte" staat daarentegen voor dynamiek, voor mogelijkheden, voor lucht en vrijheid, maar ook voor de risico’s en de wanorde die onvermijdelijk is bij het bewandelen van nieuwe, ongebaande wegen.

Hiermee gaat Geert Mak het Europese eenwordingsproces analyseren. Daarin onderscheidt hij fasen. Allereerst was ruimte van belang: de EU groeide, het ene na het andere land werd toegelaten, de Euro werd ingevoerd, en een bestuurlijk kader werd ontwikkeld. Nu is er een omslagpunt bereikt. De goodwill van veel burgers is tanende. Er is behoefte aan kleinschaligheid, overzichtelijkheid, en veiligheid. Noord-Europeanen kijken argwanend naar Zuid-Europeanen. De bereidheid in het Noorden om steeds opnieuw grote hoeveelheden belastinggeld in de Griekse economie te pompen, is tanende. Geert Mak duidt dit negatief: het is vernietiging van de hoop en de verwachting om gezamenlijk de problemen op te lossen. Het ontneemt een complete generatie jonge mensen alle besef van trots en zelfrespect. Op allerlei gebieden trekken landen zich terug binnen hun eigen nationale grenzen. Het evenwicht tussen ruimte en plaats was zelden zo ver uit beeld.

De vraag is of het revitaliseren van de natiestaat een goede keus is. Geert Mak geeft een scherpe analyse van de onmogelijkheid van die keus. Of we willen of niet, de zaken die geregeld moeten worden zijn al jaren lang natie-overstijgend. We ontkomen er niet aan om met elkaar afspraken te maken op Europees niveau. Er is echter wel veel ergernis te voorkomen door de wet- en regelgeving niet in allerlei details te laten verzanden.
Hoe kan de balans tussen ruimte en plaats worden hersteld ? Het advies is om naar de Amerikaanse aanpak te kijken. Daar wordt ook veel meer aan de afzonderlijke staten overgelaten. Het is nodig om het geweld van Brussel in te tomen en meer erkenning te geven aan de menselijke behoefte aan plaats. Dat thema hoeft niet aan reactionair rechts te worden overgelaten. Een tweede maatregel is om meer gebruik te maken van de vele lokale initiatieven die er te vinden zijn. Nieuwe bedrijfsmodellen worden ontwikkeld om lokaal bedrijfsleven, overheid, en burgers te verbinden. Denk aan de vele duurzame energie coöperaties die momenteel als paddestoelen uit de grond schieten.
De slotopmerking van de lezing: geen gemeenschap zonder veiligheid, zelfbeschikking en solidariteit, en tegelijk geen gemeenschap zonder verbeelding. Geen Jorwerd zonder Brussel. Maar tegelijk: geen Brussel zonder Jorwerd.

Boek: For the common good - Daly & Cobb Jr.

De subtitel geeft het programma van dit boek weer: Redirecting the economy toward community, the environment, and a sustainable future. Het boek verscheen in 1985  voor het eerst, een tweede, bijgewerkte en uitgebreide druk verscheen in 1994.
Bij het lezen van opinies over De economie van het genoeg van prof. Goudzwaard ontdekte ik dit boek van de Amerikaanse hoogleraren Herman Daly (econoom) en John B.Cobb Jr (theoloog).
Herman Daly heeft o.a. tijdens zijn werkzaamheden voor de Wereldbank een sterke impuls gegeven aan de ontwikkeling van ecological economics. John Cobb jr. integreerde de metafysica van Whitehead met de christelijke theologie en leverde daarmee een belangrijke bijdrage aan de ontwikkeling van de procestheologie. Hij paste dit o.a. toe op ecologische vraagstukken.

For the common Good is opgebouwd uit vier delen.

In het eerste deel wordt een onderbouwde kritiek op de economie als academische discipline uitgewerkt. Doordat economen de deductieve natuurwetenschappen als voorbeeld namen werd het methodologische raamwerk van de economie gemathematiseerd. Door deze abstractie ontstond wat Whitehead the fallacy of misplaced concreteness noemt: wanneer de geabstraheerde principes worden "terugvertaald", worden er allerlei hoogst discutabele uitspraken gedaan over de fysieke werkelijkheid. De kwalijke gevolgen hiervan worden aan de hand van een aantal voorbeelden behandeld:

1. de vrije markt als regulerend mechanisme
2. het BNP als graadmeter van economisch succes
3. de burger als homo economicus
4. de economische visie op grond

In het tweede deel worden enkele koerswijzigingen voorgesteld t.a.v. de wetenschappelijke attitude van economen.
Allereerst is dat het verbreden van het gezichtsveld. De hierboven al geschetste inperking van de economie tot natuurwetenschappelijk georiënteerde academische discpline kan worden omgebogen naar een wetenschappelijke houding die oog heeft voor dienst aan de gemeenschap en de leefomgeving i.p.v. de concentratie op de individualistische en op genotsvervulling georiënteerde homo economicus.
Een tweede koerswijziging is die van chrematistics naar oikomonia, een begrippenpaar dat de oude Grieken hanteerden in hun politiek-maatschappelijke analyses. Chrematistics is "de kunst van het rijk worden", het verdienen van geld door voor een hoger bedrag te verkopen dan er ingekocht is. In de ethiek van Aristoteles is alleen die handel toegestaan waarbij producent en eindgebruiker rechtstreeks een transactie sluiten, zonder dat gestreefd wordt naar verrijking.
Oikomonia is veel meer op de gemeenschap gericht. Het is het huishoudelijke beheer dat het welzijn van de hele huisgemeenschap op het oog heeft, en voor welstand voor nu en later probeert te zorgen.
De derde koerswijziging vraagt aandacht voor het belang van gemeenschappen. Wanneer alleen wordt gedacht vanuit het individu kan de economie geen bijdrage leveren aan gezonde sociale verbanden.
De vierde koerswijziging heeft hier mee te maken: Probeer te denken vanuit de gemeenschap. Het kleinste verband is het gezin, dan volgen buurt, dorp of stad, streek of provincie, en natie. Beschouw elke gemeenschap als opgebouwd uit andere gemeenschappen. Dit is een betere benadering dan de kosmopolitische wereldburger die het resultaat is van een doorgeschoten verindividualisering. De kosmopoliet bestaat alleen in uitersten: de welvarende en rijke westerling, of de vluchteling die voor een leefbaar bestaan zijn geboortegrond verlaat. Een echte samenleving van kosmopolieten bestaat niet.
De laatste koerswijziging is een pleidooi voor denken vanuit energie en de biosfeer, dus natuurlijke hulpbronnen, in plaats van abstracties als materie, geld, en rente.
Dit deel van het boek behandelt fundamentele thema's. Het is voor een leek - waar ik mezelf toe reken - een ware uitdaging om het betoog te volgen, maar je krijgt veel terug voor die inspanning.

In deel 3 worden praktische voorbeelden utigewerkt voor de situatie in de VS in de begin jaren '90. Deze behandeling is dus tijdgebonden en over sommige zaken denken we nu anders. De schrijvers behandelen de volgende thema's:

• vrije markt en gemeenschap
• bevolking
• gebruik van land
• landbouw
• industrie
• arbeid
• inkomstenpolitiek en belastingen
• nationale veiligheid

De voorkeur gaat uit naar zo klein mogelijke leefgemeenschappen die zoveel mogelijk zelfvoorzienend zijn. Voor wie nu denkt dat dit een utopie is: Dat vond ik ook toen ik het las. Het uitdagende is echter dat alle thema's grondig worden geanalyseerd vanuit het geschetste ideaal. Omdat er zo goed geargumenteerd wordt en er voortdurend wetenschappelijke bronnen worden aangehaald om het ideaal te onderbouwen, ontkom je niet aan "meedenken": stel dat we het zouden doen.

Het vierde deel is het kortst. Hier leggen de schrijvers hun diepste motieven op tafel: waarom zouden we dit willen ?
Ook hier wordt zorgvuldig geargumenteerd. De overeenkomsten met de idealen van feministische en ecologische actiegroepen wordt goed uitgelegd. Het eigene van de stellingname van Daly en Cobb wordt in de laatste pagina's behandeld: het is de bijbelse oproep tot gerechtigheid en tot naastenliefde die voor hen van doorslaggevende betekenis is.

De schrijvers behandelen de standpunten van diegenen met wie ze van mening verschillen op een respectvolle manier. Ook worden de eigen standpunten grondig onderbouwd. Het belang van "geloof in de zaak" wordt steeds onderkend. Dat alles maakt dit pittige boek tot een genot om te lezen.

Co-op Capitalism en Rijnlands Denken

Laat ik maar beginnen met Noreena Hertz, bekend Engels econome en actievoerster. In 2001 kocht ik haar boek The silent takeover: global capitalism and the death of democracy. Een fel geschreven boek waarin ze stelt dat de invloed van het internationale bedrijfsleven op het wereldgebeuren groeit, en de rol van democratische regeringen afneemt. Niet iedereen was het met haar analyse eens, zoals bijvoorbeeld de recensent van de Guardian in deze review.
Haar kritische houding t.a.v. global businesses is bij me blijven hangen. Deze week kwam ik haar boek tegen in de boekenkast en dat was de aanleiding om op haar site te gaan kijken waarmee ze de afgelopen jaren bezig is geweest. Ik kwam er een policy paper tegen met de aardige titel Co-op Capitalism.

Noreena Hertz op de conferentie "Names not numbers" maart 2013

In dat artikel pleit ze ervoor om afscheid te nemen van het tijdperk van het Gucci Capitalism:  an era whose fundamental assumptions were markets should be left to self regulate, governments should be laisse faire, and human beings are nothing more than rational utility maximisers. Ronald Reagan, Margaret Thatcher and Milton Friedman zijn de klinkende namen van het Gucci Capitalism. In Nederland hebben we het de afgelopen 20 jaren ook omarmd.
Na uit de doeken te hebben gedaan waarom Gucci Capitalism op zijn retour is, volgt een exposé van Co-op Capitalism:
Hier speelt niet het individu de hoofdrol, maar de samenleving. Er is veel meer oog voor het belang van cohesie in die samenleving. Netwerken en verbindingen tussen groepen in de samenleving hebben grote waarde.
Daarnaast waardeert Co-op Capitalism niet alleen maar de resultaten van zakelijke activiteiten, maar ook het proces dat ertoe leidde en de spelers en hun relaties die daarbij betrokken waren.
Waar Gucci Capitalism alleen concurrentie en competitie als werkstijlen kent, heeft Co-op Capitalism ook oog voor het belang van samenwerking en het afzien van eigen winstmaximalisatie ten behoeve van grotere belangen dan die van het eigen bedrijf.

Het lezen van dit artikel is een feest der herkenning: het is dezelfde boodschap die we allang kenden als het Angelsaksiche model versus het Rijnlandse model (wiki).
Recentelijk is het Rijnlandse model omarmd door het CDA. Door CDA-Friesland is een rapport opgesteld  Rijnlands denken en doen dat brede weerklank gevonden heeft bij andere afdelingen van het CDA. CDA-prominent Hein Pieper, dijkgraaf van Waterschap Rijn en IJssel, toert al enkele jaren langs de CDA-afdelingen om het Rijnlandse denken te promoten. Dat raakt nu in een stroomversnelling. Trouw schreef er in februari een positief artikel over.
De match met de kernwaarden van het CDA is dan ook groot: het primaat van de samenleving, de verantwoordelijkheid bij de burgers, de nadruk op collegialiteit, langetermijn strategisch denken, de betekenis van economische activiteit voor de lokale gemeenschap, waardering van professionaliteit en integriteit.
Rijnlands denken en doen is geen knop die je kunt onzetten naar de gewenste stand. Het is een kijk op de samenleving, een wijze van omgaan met elkaar, en die moet aangeleerd worden. Rijnlands denken heeft ook valkuilen: stroperigheid, het onbenut laten van talenten, het verdoezelen van conflicten, en soms een verminderde drive om toppresataties te leveren. Als de goede elementen uit het Angelsaksische model gecombineerd worden met het Rijnlandse model ontstaat er een bijzonder krachtige wijze van denken en doen in de samenleving. En dat hebben we nodig.

Voorjaars-ledenvergadering CDA-Epe

Op een ledenvergadering gebeurt natuurlijk nooit iets. Een suffig zaaltje, een handjevol leden, misschien een spreker, en tot slot de huishoudelijke agenda, met als hoogtepunt de bespreking van de begroting waar altijd wel iemand grote belangstelling voor heeft, tot ergernis van de rest die naar huis wil.
Of het nou de sport- of de toneelvereniging is, een club voor natuurbehoud of een politieke partij, op veel plekken gaat het er zo aan toe.
Dat is natuurlijk betreurenswaardig. Ledenvergaderingen zijn de ultieme bewijzen van de betrokkenheid van de burger bij het werken aan het algemeen belang. Het is democratie in actie op het grondvlak, het gezamenlijk besturen van de zaak waar je voor staat: je sport, je muziek, je overtuiging over de inrichting van de maatschappij. Als het daar niet meer gebeurt dan zijn de rapen gaar. Want dan zullen we ook geen motivatie meer kunnen opbrengen voor de grotere zaken: het besturen van een sportregio, knokken voor goede ruimtelijke ordening in je provincie, of meedoen aan het landelijk bestuur.

De ledenvergaderingen van CDA-Epe ontkomen niet aan deze slijtageslag. De harde kern van de afdeling wordt ouder. Dertigers en veertigers zijn moeilijk te porren voor een actieve rol, en jongeren weten maar nauwelijks wat een politieke partij doet en hoe gemeentebestuur werkt.
Gisteravond ging het anders, en dan weet je: hier doe ik het voor. Een avond vol bezieling en passie over lokaal bestuur, onze plek daarin: christenen die aan politiek doen, en de keuzes rond werk, zorg, gemeentelijke fusies, en het omgaan met de krimpende economie.
En wat moed en hoop geeft: zulke debatten hebben we steeds vaker op onze ledenvergaderingen. En als ik dan ook nog kan meedelen dat we twee, misschien drie jonge bestuursleden hebben gevonden, kan de avond niet meer stuk.
In plaats van een spreker uit de Tweedekamerfractie van het CDA hebben we deze keer besloten om drie korte inleidingen te houden: ik vanuit het bestuur, Joop namens de fractie, en Jan als wethouder. Thema: de koers van CDA-Epe in een sterk veranderende samenleving.
Ik ga als eerste en vertel over het Rijnlandse en het Angelsaksische model en over de ideeën van Bob Goudzwaard over de economie van het genoeg:  een ongebreideld geloof in de groeieconomie zal uiteindelijk vastlopen in hebzucht en een tweedeling van de maatschappij. Ook heb ik twee boeken meegenomen die ik met interesse gelezen heb, of aan het lezen ben:

• De nieuwe democratie van Willem Schinkel. Dit is een knappe analyse van de vervlakking in het politieke handelen, waar er weinig of geen onderscheid meer is tussen linkse en rechtse politiek, en waar grote visies verdwenen zijn. Schinkel voert een vlijmscherpe polemiek en analyseert genadeloos de hypocrisie van veel politici. Maar veel uitzicht geeft hij niet, het blijft dus letterlijk een enigszins hopeloos boek
• For the Common Good, van de Amerikaanse wetenschappers Daly en Cobb. Zij zitten op de denklijn van Bob Goudzwaard. Ze presenteren dus, anders dan Schinkel, wel degelijk een visie op de toekomst. Daly is de econoom die aan de wieg staat van ecological economics. Dat is geen simpele bioboer huishoudkunde, maar een fundamentele andere benadering van de economie. Niet de calculerende burger die streeft naar individuele behoeftenmaximalisatie staat centraal, maar het geheel van gemeenschap en individu, de natuur, en de toekomst. Voor de fijnproevers: Dale stelt voor om de bekende welvaarts-prestatiemeter Bruto Nationaal Product per hoofd van de bevolking te vervangen door de Index of Sustainable Economic Welfare

Jan geeft zijn visie op de inzet van vrijwilligers bij de grote transities in het sociale domein: jeugdzorg, AWBZ, en de Wet Werken naar Vermogen. Hij wil de afzonderlijke vrijwilligerorganisaties zoveel mogelijk laten samenwerken en hun krachten laten bundelen. Een burger die hulp nodig heeft, zou voor "lichtere" hulpverlening terecht moeten kunnen bij een vrijwilligerloket waar hij of zij verder wordt geholpen door vrijwilligers. Er worden kritische vragen gesteld in de zaal: hoe zit het met de rol van de zorgprofessional, we kunnen toch maar zo niet iedereen een injectiespuit in de handen drukken ?
Joop eindigt met een analyse van de opties die de gemeente Epe heeft in het samenwerkingsverhaal. Minister Plasterk wil toe naar 100.000+ gemeenten. Dat zou voor vele plattelandsgemeenten betekenen dat er gefuseerd moet worden met meerdere buurgemeenten. Is daar het lokaal bestuur dan mee gediend? En is de Rijksoverheid nu niet juist bezig met de grote decentralisaties (transities) omdat de gemeenten zo dicht bij de burgers staan ? Samenvoeging is het kind met het badwater weggooien. In de zaal worden alternatieven genoemd: de gemeenten Dalfsen en Ommen zijn zelfstandig, maar delen hun ambtenarenapparaat. Dat lijkt inderdaad efficiënt. Vooralsnog verschillende de meningen fors. We hebben nog wat te doen als CDA-Epe voordat we een verkiezingsprogramma hebben zonder vage compromissen.

EU-Veluwnaar: CU stelt Grexit voor

Die Arie Slob: Hij gooit toch maar ff mooi de knuppel in het hoenderhok. Vanochtend vroeg op de radio:  het zou voor beide partijen niet verkeerd zijn wanneer Griekenland uit de eurozone stapt en de overige EU-partners een flink deel van de Griekse schulden wegschelden, aldus de ChristenUnie. Waar komt deze klare taal vandaan ?

De ChristenUnie is nooit onduidelijk geweest over haar EU-standpunt: kritisch-positief, met weinig animo voor snelle integratie en veel meer affiniteit met een federatief statenverband en een geleidelijke ontwikkeling naar hechtere vormen van samenwerking.
Het Wetenschappelijk Instituut van de ChristenUnie  heeft een hooggeleerd panel gevraagd advies uit te brengen over de verschillende opties voor het oplossen van de eurocrisis. Daar is een stevig rapport uit voortgekomen, geschreven onder leiding van Johan Graafland, hoogleraar economie, onderneming en ethiek aan Tilburg University.

(Pic: AFP)

In het rapport, bijna honderd pagina's, worden vijf scenario's geanalyseerd:

1. verdere integratie van de Eurozone
2. uittreding van Griekenland
3. uittreding van een aantal Zuid-Europese landen
4. een neuro en een zeuro
5. terug naar nationale munten.

Met behulp van de theorie van de optimale muntunie (OCA, optimum currency area) worden de verschillende scenario's ontleed, zowel economisch als politiek. De opties 2 en 3 scoren het hoogst. Het is een genuanceerd oordeel: bij elk scenario spelen veel onzekerheden mee. De grootste daarvan is wel de reactie van het Griekse volk (of breder; de reactie van samenlevingen). Niets zo onvoorspelbaar als menselijk gedrag.

Het ontbreekt me aan de vakkennis om de economisch-politieke analyse te becommentariëren. Ik constateer wel dat er een grondige aanpak gevolgd is en dat daarbij degelijk economisch instrumentarium gebruikt is.Ook is er goed oog voor de onzekerheden in het verhaal.
Dit alles maakt dat ik het een waardevolle bijdrage vind aan de opinievorming over de eurocrisis. De moeizame onderhandelingen in Brussel over de hulpoperaties voor Griekenland, het hardnekkig vasthouden van onze Ministers van Financiën aan terugbetaling van schulden, het overtuigt me niet meer.

Volks of christelijk ?

Burgemeester Ton Rombouts pleit er voor om minder nadruk te leggen op het christelijke karakter van het CDA. Daardoor wordt het gemakkelijker voor niet-gelovigen om op het CDA te stemmen. Het CDA wil een brede volkspartij zijn, maar dat gaat dus niet lukken met alleen de stemmen van kerkelijke leden, zo luidt de redenering.

Commissievoorzitter Ton Rombouts wijst op het CDA-congres op de drie O's die aan de basis lagen de verkiezingsnederlaag van de partij. ANP

Ik deel deze opvatting niet. Wat bedoelt het CDA met een volkspartij ? Daarmee willen we zeggen dat we er niet alleen maar voor gelovigen zijn, maar dat ons politieke programma bedoeld is voor het welzijn van alle Nederlanders, gelovig of niet. We zijn dus geen belangenbehartigers van het christelijke volksdeel.

Daarmee hebben we nog niets gezegd over onze keuzes: Hoe ziet de ideale samenleving er uit, wat is onze visie ? Het zal duidelijk zijn dat daar de C van het CDA centraal staat: het CDA wil een christelijke partij zijn. Onze keuzes worden ingekleurd door richtingwijzers vanuit het Evangelie. Het CDA heeft bijbelse kernwoorden gekozen die bepalend zijn voor het politieke handelen: gerechtigheid, naastenliefde, en rentmeesterschap.

Het CDA is niet uniek in deze combinatie van volkspartij willen zijn, en het hebben van een identiteit die bepalend is voor de wijze waarop ze tegen de samenleving aankijkt en haar zou willen ordenen: de PvdA doet dat vanuit haar socialistische wereldbeschouwing, de VVD vanuit liberale grondbeginselen.

De vraag is nu of het uitvoeren van het politieke programma gehinderd wordt door je identiteit. Ik hoor socialisten en liberalen daar nooit over tobben. In de verkiezingsstrijd hebben zowel Rutte als Samson onbekommerd de oude vijandbeelden van het rode gevaar en de vrije markt-fanaten van stal gehaald.
Ik denk dat je politieke programma duidelijk en in lijn met je identiteit moet zijn. Dat overtuigt en geeft kiezers houvast.
Het CDA heeft hier gefaald. Onze politieke keuzes bestonden uit fletse compromissen, vage ambities, en het weglopen voor lastige keuzes rond de hypotheekrenteaftrek, de zorg, vreemdelingenbeleid, en het ontslagrecht.

Wat wil Rombouts nu met een "minder christelijk CDA" ? Het doet mij denken aan een keuze die mijn generatie met de paplepel ingegoten heeft gekregen: geloven is voor privé, binnenshuis. In de publieke ruimte laat je je christelijke identiteit maar weg. Veel politici vinden dat ook: scheiding van kerk en staat, roepen ze dan, geen geloof in het politieke debat. Dit getuigt van weinig begrip van de intentie van de scheiding van kerk en staat, en van weinig inzicht in de eigen identeit. Die berust immers ook op een geloofsovertuiging, maar dan een seculiere.

Wat mij betreft dus: geen spanning aanbrengen tussen identiteit en volkspartij, zoals Rombouts stelt, maar wel je politieke programma duidelijk hoorbaar laten resoneren met je christelijke uitgangspunten.
Ik laat me graag inspireren door de Amerikaanse Sojourners beweging: evangelicale christenen die hun geloof handen en voeten willen geven in hun politieke keuzes: Faith in action for social justice. Hier is identiteit geen belemmering voor het politieke handelen, maar krachtcentrale en kompas.
Jim Wallis, één van hun leiders, zet in zijn blogartikel Religious Consistency and Hypocrisy een visie neer die me uit het hart gegrepen is. Hij is gepassioneerd over de thema's die je ook bij bijvoorbeeld Kerk  in Actie terugvindt, en die ik al eens noemde in een eerdere blog:

• Vluchtelingen, migratie en multiculturele samenleving 
• Duurzaamheid
• Zorg
• Armoede, uitsluiting en sociale tegenstellingen 
• Mondiale verantwoordelijkheid

Hij combineert dit met een fijn oog voor de beperkte mogelijkheden van het politieke handelen en het eigen inzicht, en dat voorkomt fanatisme en onverdraagzaamheid. Daar voel ik me bij thuis, en zo zou ik politiek willen bedrijven binnen het CDA.

Trendrede 2013

De burger van Stavast: ferm van karakter betekent dat. Vorig jaar kwam ik deze omschrijving voor het eerst tegen, in de Trendrede 2012. Ik heb er toen over geschreven en gemeld dat ik de trendrede een zeer waardevolle bijdrage vond aan de gedachtenvorming over het wel en wee van de samenleving. Bekende Nederlandse trendwatchers delen hun visie over de grote ontwikkelingen in ons land en proberen die te duiden.

foto www.trendslator.nl

De Burger van Stavast is de moderne Nederlander die niet langer wacht op actie van de overheid, maar zelf het heft in handen neemt en zijn zaakjes gaat regelen. Hij neemt zelf het initiatief, lokaal, of met vakgenoten, of met soulmates waar dan ook vandaan.

Op 11 september 2012 is de trendrede 2013 uitgesproken en gepubliceerd. Ik was natuurlijk nieuwsgierig en heb de rede rustig en goed doorgelezen.
De grote lijnen van vorig jaar komen terug. Dat lijkt me normaal: het is een trendrede, en trends plegen niet elk jaar als paddestoelen uit de grond te schieten. Hier en daar vind ik het verhaal te zweverig worden. Laat de quantummechanica en nanotechnologie er liever buiten. Het klinkt wel hip, maar voegt niet zo veel toe aan de kracht van het betoog.

Ik noem de Trendrede-zaken die ik opmerkzaam en/of inspirerend vind:

• We verlaten de jaren van het Grote Ik en krijgen meer oog voor samenhang in de maatschappij.  We gaan bijdragen in plaats van weghalen, opwekken in plaats van onttrekken. Van zelfredzaamheid bewegen we ons naar samenredzaamheid (zie de blog van Pieter Hilhout)
• We gaan dus van ik naar wij. De Trendrede precisieert dat: het wij is een gelegenheidswij, een heel geslaagde karakterisering. Ik zie het volop in het vrijwilligerswerk gebeuren. We willen best iets doen, maar een poosje. Het is moeilijk om mensen te vinden die zich een paar jaar als kartrekker willen verbinden aan een vereniging of club. Bestuursfuncties zijn moeilijk te vervullen. Ik vind dat een negatieve ontwikkeling, naar mijn mening kun je belangrijke maatschappelijke activiteiten niet goed draaiende houden op basis van  een paar maand meehelpen. 
• We willen weer begrip van en greep krijgen op onze wereld. Besturen moet eenvoudiger, weg met al die managementlagen. We willen weten wat we eten, waar het vandaan komt en hoe het geproduceerd is. We krijgen meer en meer respect voor vakmanschap en toewijding aan professionaliteit. Ranomi Kromowidjojo en Epke Zonderland met hun gouden plakken zijn onze helden.
• Informatie is haast onbeperkt voorradig, en steeds meer op elk moment en op elke plaats beschikbaar. Dat willen we ook, we kunnen niet meer zonder onze smartphones en onze vrienden op Facebook. Niets willen we missen. Tegelijkertijd willen we onthaasten, en gaan we naar een meditatiecursus.
• Alles is met alles verbonden, in steeds wisselende constellaties. Het is een ingewikkelde en onoverzichtelijke wereld geworden, en daar moeten we een weg in zien te vinden.

De Trendrede signaleert op heldere wijze de maatschappelijke ontwikkelingen. De betekenisgeving schiet voor mij te kort. Die blijft toch hangen in een humanistisch mensbeeld met hier en daar een vleugje vage spiritualiteit. We gaan het zelf doen, als we maar slim genoeg zijn om te willen veranderen !
Ik ben christen en dus onderweg naar het beloofde Godsrijk. Hoe dat er precies uitziet weet ik niet. De bijbel spreekt er beeldend over: het wordt een feest. Dat stemt me hoopvol en geeft me steeds weer energie om er tegenaan te gaan. Want het wòrdt een keertje tof, en daar zorgen wij niet voor, maar God.   

Niet zo christelijk

Vast en zeker hebt u het Kieskompas of de Stemwijzer wel eens ingevuld. Het leidt soms tot onverwachte uitkomsten, heb ik zelf moeten constateren.
Om ernstige zaken weer in het juiste perspectief te kunnen zien is de Speldwijzer een ideale manier om schaterlachend bij te komen.

En dan is er ook nog de stemwijzer van Kerk in Actie, het samenwerkingsverband van kerken dat wereldwijd de handen uit de mouwen steekt en op allerlei manieren hulp verleent aan mensen in nood.
Ze hebben daar eens goed gekeken naar de verkiezingsprogramma's van een aantal partijen, en er vervolgens een stevig verslag van geschreven, de Diaconale kieshulp.

petitie kinderrechten door Kerk in Actie

Kerk in Actie onderscheidt vijf belangrijke thema's:

• Vluchtelingen, migratie en multiculturele samenleving 
• Duurzaamheid
• Zorg
• Armoede, uitsluiting en sociale tegenstellingen 
• Mondiale verantwoordelijkheid

Als je het rapport doorleest constateer je dat Kerk in Actie partijen als de SP, GroenLinks, de Christen Unie, en de PvdA nogal wat vaker noemt dan het CDA. Het dagblad Trouw kopte zelfs: Christelijke waarden vind je bij GroenLinks. Dat vind ik niet zo verrassend, maar wel diep verontrustend.

Ik ben een trouwe CDA-stemmer en heb me altijd met hart en ziel verwant gevoeld met de partij. Maar de laatste jaren is daar sterk de klad in gekomen. De keus om in zee te gaan met de VVD en de PVV als gedoogpartner heb ik hartgrondig verfoeid. Als je identiteit zo in het gedrang komt dat die nietszeggend wordt, moet je je afvragen of je te ver gaat in het compromissen sluiten en het nemen van je verantwoordelijkheid, zaken waar het CDA als middenpartij steeds mee te maken heeft. Ook ons huidige partijprogramma, dat weer onderscheidend moest gaan worden, blijkt onvoldoende kleur en stevigheid te hebben. We zijn van alles een beetje, en daardoor blinken we nergens in uit en zijn we niet herkenbaar als een partij met christelijk geïnspireerde keuzes.

Het wordt dus een spannende tijd voor het CDA. De afkalving van het aantal zetels zal geen tijdelijke zaak zijn. We gaan dat niet doorbreken door stevig campagne te voeren en veel te roepen dat we de partij van het fatsoen zijn. We moeten ons instellen op een andere rol in het politieke krachtenspel, het we rule this country is verleden tijd.
Ik verwacht dat we, afhankelijk van de uitstraling van de CDA-politici, zullen gaan pendelen tussen de 15 en de 20 zetels. We worden de middenpartij die in de tweede fase van de coalitievorming wordt opgezocht om een kabinet te kunnen samenstellen.
Naast het belang van de goede man of de goede vrouw voor de camera, is uiteindelijk de ziel van je partij het belangrijkst: waar staan we voor als CDA-ers, waar willen we naar toe ? Dat verhaal moet helder en overtuigend worden.
Ik voel me verwant met de thema's van Kerk in Actie en zou daar graag Onderwijs nog aan toevoegen. Als dat de kapstokken worden van ons CDA-verhaal geef ik ons een goede kans om weer een overtuigende partij te worden.

EU-Veluwnaar: tegen het ESM

In mijn vorige blog heb ik een lans gebroken voor de EU. De redenering was dat het goed was voor onze veiligheid en voor onze portemonnee. Ik ga dat standpunt bijstellen, want er gebeuren rare dingen. Die hebben te maken met het ESM.
Ik wist niet wat dat was. Wel had ik regelmatig gelezen over het Europese Noodfonds, de pot met geld die de EU inzet om de financiële crisis te keren. Daar stoppen we vanuit Nederland miljarden aan belastinggeld in, tot grote woede van Geert Wilders en de zijnen. Het ESM, het Europese Stabilisatie Mechanisme, is het permanente financieringsprogramma waarmee de EU de komende jaren financiële stabiliteit in de EU-zone wil brengen, lees de wiki  voor het overzicht.

Dit ESM is zonder veel tamtam door de parlementen geloodst, in Nederland is dat op 24 mei j.l. gebeurd, met SP, PVV, SGP, CU, en PvdD als tegenstemmers.
Maar.... er zijn felle criticasters van het ESM. De argumenten die ik zelf van groot belang vind, hebben te maken met het democratisch gehalte van het ESM.
Kort en goed: De totale afwezigheid van democratische invloed, plicht tot veantwoording, en toezicht door nationale overheden bij het ESM zijn onacceptabel.

Hier komen de argumenten:
Allereerst een YT-filmpje, in het Duits ingesproken en met Engelse ondertiteling (3.51m)

Rudo de Ruiter schrijft dit:
Het ESM kan doen en laten wat het wil. Het heeft volledige bevoegdheid om besluiten te nemen en kan niet aangeklaagd worden. Bij het ESM werkt geen enkel democratisch verkozen persoon, niets mag openbaar gemaakt worden [26] en er is zelfs geen democratische controle achteraf mogelijk. [27]
Gouverneurs vallen niet onder de Nederlandse wetten en regels
Voorstanders van het verdrag willen het doen voorkomen, alsof de gouverneurs van het ESM daar zitten als afgevaardigden van hun regering. Dat is onjuist. Nergens in het verdrag is een opening te vinden, die het mogelijk zou maken, dat de gouverneur voorafgaand aan een ESM-besluit zijn pet van Minister van Financiën op zet en eerst met het Parlement gaat overleggen. Gouverneurs hebben een zwijgplicht en mogen niets openbaar maken. Alles wat een gouverneur doet of laat, valt onder het internationale verdrag. Een internationaal verdrag staat altijd boven nationale wet- en regelgeving. De bevoegdheden, die de gouverneur uit hoofde van het internationale verdrag verkrijgt, kunnen op geen enkele wijze door nationale wetten of regels beperkt worden. Een gouverneur is volledig bevoegd de besluiten te nemen die in het verdrag vermeld staan. Binnen het ESM handelt hij niet als nationale Minister van Financiën, maar als gouverneur met een internationale taak en onze nationale wet- en regelgeving zijn daar niet op van toepassing. En volgens de letter van het verdrag kan er ook geen sprake van zijn, dat een ESM-gouverneur verantwoording af zou moeten leggen aan een nationaal parlement.

Ellen Brown schrijft in haar Web of Debt blog het volgende:
Goldman Sachs and the financial technocrats have taken over the European ship.  Democracy has gone out the window, all in the name of keeping the central bank independent from the “abuses” of government.  Yet the government is the people—or it should be.  A democratically elected government represents the people.  Europeans are being hoodwinked into relinquishing their cherished democracy to a rogue band of financial pirates, and the rest of the world is not far behind

In De macht van de EU schrijft econoom en ESM-bestrijder Ad Broere:
Hieruit blijkt, dat we in Europa niet meer kunnen spreken van democratie.  Door de inwerkingtreding van het begrotingspact worden de rollen voorgoed omgekeerd in de EU. De Europese Commissie, de Europese Centrale Bank en de Europese Raad sturen vanaf 1 januari 2013 officieel de financiën van de eurolanden door de grote invloed die zij gaan hebben op de begroting, de staatsschuld en de uitgifte van staatsleningen van die landen. Ik schrijf officieel, want feitelijk oefent Olli Rehn nu al een dirigerende invloed uit op de eurolanden, die met de pet in de hand hun begrotingen aanbieden aan Brussel.

Maar het plan gaat verder. Ook de economieën en de banken moeten Europees worden geïntegreerd. En wat heeft men hierbij voor ogen? Het gaat om de centralisering van de macht. Er is als deze plannen worden uitgevoerd geen zeggenschap meer vanuit de nationale parlementen over de economie van het land. De parlementen worden uitvoerders van de wil van Brussel. Voor Merkel zijn er geen taboes bij het overdragen van macht naar Brussel. Dan worden wij dus in de nabije toekomst bestuurd door niet-democratisch gekozen Europese Commissarissen en door niet democratisch gekozen bestuurders van de Europese Centrale Bank en het Europees Stabiliteit Mechanisme, gesouffleerd door de lobby van multinationale bedrijven en banken. Een bestuur dat primair is gericht op de stabiliteit van de euro en daaraan heel veel ondergeschikt zal maken. God sta ons bij

CDA Landbouwberaad

Deze week was de tweede samenkomst van het CDA Landbouwberaad, gehouden in het Kulturhus in Oene.
Voordat we de landbouw induiken eerst even over dat Kulturhus: wellicht kent niet iedereen het doel van een dergelijk bouwwerk. Het idee ervoor is ontstaan in Zweden, vandaar de Zweedse benaming Kulturhus. Het was bedoeld om in de dorpen op het uitgestrekte platteland van Zweden de basisvoorzieningen voor vitaal dorpsleven beschikbaar te houden. Je kunt denken aan kinderopvang, basisonderwijs, medische zorg, welzijn, en verenigingsleven van allerlei sportieve en culturele aard.
In het Oosten van ons land is het concept overgenomen, vooral in de provincies Overijssel en Gelderland. Momenteel worden ook in de provincie Utrecht in allerlei dorpen Kulturhusen gebouwd. Hier vind je nuttige informatie over Kulturhusen in Nederland, en hier is meer te vinden over het Kulturhus in Oene.

Kulturhus Oene

Terug naar het CDA Landbouwberaad. In januari is een eerste avond gehouden in Twello. We moesten er naar een grotere zaal verhuizen door de onverwacht grote opkomst van zo'n 70 geïnteresseerden. Veel boeren natuurlijk, maar ook beleidsmedewerkers, adviseurs, en juridisch deskundigen, afkomstig uit de provincies Gelderland en Overijssel, van Tubbergen tot Beuningen.
Deze week was de opkomst laag: een kleine 20 deelnemers. Natuurlijk wordt dan 's avonds de vraag gesteld: Wat hebben we fout gedaan, waar zitten al die mensen nou ? Er lijkt me weinig reden tot ongerustheid. Waarschijnlijk zit een volgende keer de zaal weer tjokvol. Het deelnemen aan dit soort overlegcircuits is sterk onderhevig aan de waan en de drukte van de dag, dat zie je overal gebeuren. De betrokkenheid in Twello was dusdanig groot dat ik wel vertrouwen heb in een vaste harde kern van deelnemers.

Op naar de inhoud: Waarover spreken wij op zo'n avond ? Er zijn twee hoofdthema's:

1. Hoe kun je anno 2012 op een verantwoorde manier agrarisch ondernemen en daar ook een fatsoenlijke boterham mee verdienen ?
2. Hoe kan het CDA en de politiek daarbij helpen ?

Ik ben onder de indruk gekomen van de passie van de boeren voor hun vak. Dit zijn innovatief ingestelde agrarische ondernemers die voortdurend bezig zijn om belangrijke thema's als voedselveiligheid, diervriendelijkheid, en ecologische zorg voor hun land te vertalen naar hun bedrijfsvoering. Dat is knap, des te meer omdat ze voortdurend op de schopstoel zitten van de publieke opinie. Ze hebben te maken met een ronduit fnuikend ondernemersklimaat: procedures verlopen traag, vergunningen zijn schreeuwend duur, en wet- en regelgeving in Nederland zijn zo streng dat we het braafste jongetje in de Europese klas zijn, maar ons zelf uit de markt prijzen als we niet op letten.
De term verdienmodel is meerdere malen genoemd. De boeren hebben behoefte aan inkomenszekerheid. Meer en meer worden boeren blootgesteld aan de global market, en de eindeloze landbouwsubsidies uit Brussel zijn in rap tempo afgebouwd. Begrijpelijk, maar de slinger slaat weer door. Dat geeft een verhoogd  risico dat we de nationale voedselvoorziening, een vitale productiesector, zwaar laten beschadigen of zelfs ter ziele gaan. En welk land wil nou voor zijn voedsel teveel afhankelijk zijn van het buitenland ?
Het is nodig om een nieuwe balans te zoeken in de driehoek agrarisch ondernemer, global market, en overheid. Uitspraken dus over het nationale belang van de agrarische sector en daaruit voortvloeiend meer duidelijkheid over financiële waarborgen voor een bestaansminimum.

Wat ten nadele werkt van de slagvaardigheid van de boeren is hun individualisme en hun specialisering. Ook op de beide avonden van het CDA Landbouwberaad merk je dat: geen één boerenbedrijf is hetzelfde, en allemaal zijn ze gehecht aan baas op eigen erf. De discussie op die avonden is dan ook van de hak op de tak en moeilijk te besturen.

Op de tweede avond hebben we ons vooral bezig gehouden met vraag 2: Hoe schakelen we het CDA in om in de landelijke politiek boerenwelzijn  te bevorderen?
Allereerst gaan we een resolutie indienen op het aanstaande CDA partijcongres. De resolutie vraagt om het officieel instellen van het landbouwberaad als een soort van agrarische denktank voor het CDA. Als de resolutie aangenomen wordt, begint het echte werk, en dan ook met erkende status: standpuntvorming over de grote agrarische thema's. Dat moet leiden tot praktische en concrete voorstellen waarover op landelijk niveau een politiek besluit kan worden genomen in de Tweede Kamer.
Er is veel werk aan de winkel voor het CDA Landbouwberaad, een klus met veel maatschappelijk belang.

EU-Veluwnaar

Waarom zeuren mensen toch zo over Europa ? Daar willen ze niet bij horen, want het kost ons alleen maar geld, en we verliezen ook nog onze zelfstandigheid.
En dan vergeten we gewoon maar even hoe dat in Nederland zit. Ik ben een Veluwnaar, en geen Fries. Ik ben gehecht aan mijn geboortestreek, ik heb er veel familie en vrienden wonen. Dat heb ik niet met Friesland.  Maar er komt natuurlijk geen moment de gedachte in me op om Friesland los te spitten en de zee in te laten drijven, zoals vorig jaar een grappenmaker voorstelde in een Facebook-evenement dat in een paar dagen tijds razend populair werd.

Ik weet het, dit is een flauwe analogie-redenering. Maar in de zestiende eeuw lag dit anders: De éénwording van de Verenigde Provinciën in 1588, aan het begin van de Tachtigjarige Oorlog, had heel wat voeten in de aarde. De vrijheidsgezindheid van de verschillende provincies, steden, kwartieren, en gewesten was groot, en een Zeeuw en een Fries voelden zich geen Nederlanders. Er waren dringende redenen van economische en militair-politieke aard die zwaarder wogen dan het welbegrepen eigenbelang. En daarom kreeg de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden stap voor stap vorm, vaak met een pragmatische aanpak van de leiders van toen.

Bij de éénwording van Nederland speelden vrijheid van godsdienst en daarmee vrijheid van het Spaanse juk onder koning Filips II een belangrijk rol.
De oprichters van de voorlopers van de EU hadden een soortgelijk ideaal:  Ze wilden door het aaneensmeden van de economieën van de Europese landen bewerkstelligen dat er geen oorlog meer zou kunnen ontstaan. Daarom werden in 1951 de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal en in 1975 de Europese Economische Gemeenschap opgericht. Dat streven is steeds een belangrijke motor geweest in de ontwikkeling van de EU.
In Buitenhof van zondag 4 werd Herman van Rompuy, voorzitter van de Raad van Europa, een uur lang geïnterviewd. Hij bracht dit zelfde ideaal ook meerdere malen naar voren: De EU heeft ons vrede en welvaart gebracht.

En hoe zit het dan met dat geld, waarom zouden we netto-betalers willen zijn, we betalen toch netto 150 euro per hoofd van de bevolking ? Dat klopt, maar dat is maar een deel van het verhaal. Wanneer ook gekeken wordt naar de groei van het BBP (bruto binnenlands produkt) ten gevolge van de interne markt van de EU - Nederland profiteert hier als handeldrijvende en exporterende natie enorm van - dan ziet het plaatje er anders uit: die groei levert ons een kleine 2000 euro per hoofd van de bevolking op, zie b.v. hier en hier.
Ook het verlies van zelfstandigheid is maar ten dele aan de EU en aan Brussel te wijten. De omarming van een wel heel liberale vorm van kapitalisme heeft gezorgd voor een concentratie van economische macht bij het internationale bedrijfsleven. En daar beslissen economische warlords zonder enige vorm van democratische checks and balances over ons wel en wee.

Ik ben een EU-Veluwnaar, dat zal duidelijk zijn. Vraag me niet of ik een warm hart heb voor Europa, want dat heb ik niet zo sterk. Maar vertel me niet dat we er beter mee kunnen stoppen, want dat lijkt me kortzichtig, bekrompen, en oliedom.

Trendrede 2012

Soms word je zomaar getipt over een interessante website, en dat is me pas overkomen met de trendrede 2012. Het is een analyse van de Nederlandse samenleving en een toekomstvisie, opgesteld door een tiental landelijk bekende trendwatchers. Die hadden overigens verzuimd om zich in  Oene bekend te maken, want hier kent niemand ze. Betreurenswaardig, want hun trendrede is zeer, maar dan ook zeer lezenswaardig.

Aftrap van de trendrede 2012

De Trendrede 2012 is uitgesproken in september 2011, kort voor het uitspreken van de troonrede. Waar het uitspreken van de troonrede een ritueel gebeuren is, met de Majesteit in de hoofrol, is de Trendrede van een ander gehalte. Hier wordt een poging gedaan om de grote  maatschappelijke ontwikkelingen te duiden en om aan te geven hoe het goede handelen en het goede leven daarin vorm kunnen krijgen: De TrendRede gaat voorbij aan de vele interessante, maar kortstondige trends en hypes van alledag. We presenteren hier drie diepere ontwikkelingen binnen de samenleving, in de hoop dat u er inspiratie uit put. Dat spreekt mij aan ! Alle lof dus voor deze betrokken denkers, en reken maar dat ik ze nauwlettend ga volgen.

In de Trendrede 2012 wordt de burger van stavast ten tonele gevoerd. Die zoeken niet langer naar de grote gemene deler, maar naar de kleinst mogelijke schaal om bestaande problemen op te lossen. De burger van stavast heeft een sterk innerlijk kompas en kiest voor het zetten van kleine stappen in de goede richting. De grote instituten hebben het nakijken: de burger van stavast heeft zijn netwerken en kiest voor kleinschaligheid en oplossings- gerichtheid. Hij organiseert zich in cirkels van vertrouwen waarin het elkaar kennen het startpunt is voor het maken van afspraken.
De Trendrede geeft  tientallen voorbeelden geeft van initiatieven van de burger van stavast. Ik noem er één: de zogenaamde broodfondsen, een voor mij geheel nieuwe manier voor zelfstandige ondernemers om zich in te dekken voor de risico's van arbeidsongeschiktheid.

Ik kan maar één advies geven: reserveer een halfuurtje om de Trendrede ongestoord te lezen, en ga dan een uur wandelen om het te laten bezinken. De wereld ziet er daarna zonniger uit !